لالائى بيرجندى

    صوتى كه مادران و نگهدارنده‏هاى كودك با آن كودك را در گهواره مى‏جنبانند تا به خواب رود، لالائى نام دارد. لالائى در بيرجند به شرح زيراست:

 اَلا لا لا گل اَلو       Alaش laش laش gole alu

 درخت سِبُ(36) زرداَلو       Daraxte seb-o-zardalu

 اَلا لا لا گُلُم بَشى        Alaش laش laش golom basصi

 تسلاى دِلُم بَشِى       Tasallaye delom basصi

 اَلا لا لا گُلُم بِيدار        Alaش laش laش golom bidaشr

 گُلُم هِچ وقت نَشِى بيمار       Golom hecص vaqt nesصi bimaشr

 اَلا لا لا باباش ميياد(73)       Alaش laش laش babasص miyaشd

 صَداى كوش(38) پاش ميياد       Sedaشye kows pasص miyad

 آقات رفته كه زن گيره       Aشqaشt rafe ke zan gire

 كنيز صد تومن گيره       Kaniz-e sat toman gire

 اَلا لا لا تورَا دَارُم       Alaش laش laش to ra darom

 چِرَاْ از بى كَسِى نَالم       Cصera az bi kasi nalom

 اَلا لا لا زَرِدر گوش        Alaش laش laش zar-e dar gusص

 بِبَر بَازار مُوَ رَاْ بفروش        Bebar bazar more befrusص

 اگر بَاْشه خريداره        Agar basصe xaridaشre

 به يك مَه(39) آرد و سى سِر(40)گوشت    Be yek man ard-o si ser gust   

 اَلا لا لا خدا دَاده               Alaش laش laش xoda dada

 على مشكل گشا دَادَه    Ali mosصkel gosصaش dada

 اَلا لا لا گل زيره            Alaش laش laس gole zire

 چِرا تُرْ خو نَمى‏گيره        Cصere tor xow nemegire

 به حق سوره ياسين        Be haq-e sureye yasin

 كه خو زودتر تُرَ گيره       Ke xow zudtar toragire

 دستان منظوم

    دستان، مخفف داستان و به معنى حكايت و افسانه است كه در عين حال حاوى يك پيام باشد و غالباً به صورت نظم گفته مى‏شود.

                  دستان منظوم بيرجندى

 رفتم به پشت پشته

ديدم نهال تشته

 نهال رَا مُو او دادم

نهال مو رَا برگك داد

 برگك رَا وَر گِى گِى دادم

گى گى مو رَا گاله داد

 گاله رَا وَرخيد دادم

خيد مُو رَا خوشه داد

 خوشه رَا وَر خَرمَه دادم

خَرمَه مُو رَا دانه داد

 دانه رَا ور اَسيا دادم

 اَسيا مو رَا نواله داد

 نَواله رَا وَر تنور دادم

تنور مُو رَا كلوچه داد

 كلوچه رَا وَر بابا دادم

بابا مو رَا خرماىِ داد

 خرما رَا وَر اَخوند دادم

اَخوند مورَا كتاب داد

 كتاب رَا وَر خدا دادم

خدا مُورَا مراد داد

 دو بيتى‏هاى بيرجندى

    در هر محلى بويژه در بين افراد عوام و روستائى دو بيتى‏هائى با لهجه محلى وجود دارد كه نشان دهنده دردها، خوشى‏ها، آرزوها و فرهنگ عامه مى‏باشد. در شهرستان بيرجند نيز دوبيتى‏هاى فراوانى به مناسبت‏هاى مختلف وجود دارد كه جا دارد اين دو بيتى‏ها جمع‏آورى گردند. چند دو بيتى كه شخصاً از كودكى به خاطر مى‏آورم، آورده مى‏شود.

                                            دو بيتى‏هاى بيرجندى

 سفيد مرغى بِدُم وَر شاخ پسته 

سِيَه دستى زده بالم شكسته

 فَلك تيرم نزن بالُم تو نشكن

 غبار بى كسى ور مُوْ نشسته

                                                ××××

 خداوندا دلم شيدايه امروز

 كه يارم دور و ناپيدايه امروز

 كنار چشم مو حاصل بكاره

كه آب چشم مو دريايه امروز

                                                ××××

 دو سه روزه كه يارم ناز كرده

 دَرِ غصه به رويم باز كرده

 قفس بشكسته و مرغم پريده

 نمى‏دونم كجا پرواز كرده

                                                 ××××

 سه پنج روزه كه بوى گل نيومد

صداى چهچه بلبل نيومد

 بِرَى از باغبان گل بپرسه

چرا بلبل به سيل گل نيومه

                                                 ××××

 از آن بالا ميايه بر دختر

همه چادر سفيد نقره ورسر

 به قربان همويكّى جِلو شُم

لحاف تَنگ كنم بيخَش دَ خوشم

                                                 ××××

 به توى خانه تنهائى بلايه

نويسم نامه‏اى دلبر بيايه

 نوشتم نامه‏اى دلبر نيومد

خداوندا چنين عمرى سرآيه

                                                ××××

 به توى باغ باغبانى كنم مو

به چوى نار چوپانى كنم مو

 بگيرم بّره از سردار قوچان

 براى يار مهمانى كنم مو

 موسيقى محلى بيرجند

    موسيقى در منطقه جنوب خراسان، از سابقه‏اى بسيار طولانى و قديمى برخورداراست. ويژگى موسيقى محلى بيرجندى در حركات ريتميك و نمايشى است، همچنين چوب بازى يكى ديگر از هنرهاى وابسته به رقص است كه ويژگى خاص خود رادارد. سازهاى محلى بيرجند عبارتند از: دهل، سرنا)ساز(، دايره ونى كه معمولاً توسط خود نوازندگان ساخته مى‏شوند.

    در منطقه قهستان و بويژه شهرستان بيرجند زيباترين و لطيف‏ترين ترانه‏ها، آوازها و حماسى‏ترين رقص‏ها و آهنگ‏هاى سازى وآوازى رايج است كه دركمتر نقطه‏اى از خراسان نظيرش را مى‏توان ديد. اين شهرستان به سبب وسعت زياد، داراى رقص‏ها و موسيقى‏هاى بسيار متفاوت ومتنوع است. ريتم‏هاى پنج ضربى )سه تائى ودوتائى( متداول دراين منطقه ويژگى خودش را دارد كه در ديگر نقاط ايران مرسوم نيست.

    قطعات موسيقى سازى ويژه رقص‏هاى محلى در اين منطقه عبارتند از: اصيل، ناره ناره، فورگى، چنشتى، راست، چغل، چپ، به زانو، سه ضرب، بخواب، بلوچى، شيرجه، احوال، اصول، به‏خاك، چپ و راست. علاوه بر رقص‏هاى انفرادى، دونفره، و دسته جمعى كه ذكر آن رفت، رقص‏هاى زيادى وجود دارد كه چون رقصندگان آن به چوب بازى نيز مى‏پردازند در رديف »چوب بازى«ها به حساب مى‏آيند. اين رقص‏ها بسيار سخت و پيچيده است ونياز به مهارت، ممارست وتمرين، چابكى وانعطاف بدن دارد.آهنگ‏هاى ويژه چوب بازى عبارتند از:

 آزاد، كنار به خاك، وسط به خاك، پك پك، پشت، دست به خواب، گندم‏كارى.

    آهنگ‏هاى متداول وقديمى اين منطقه كه برخى از آنها رواج چندانى ندارند، عبارتند از: عروس كشو )عروس كشان(، محمل، روش )شبيه مارش است(، نصر و جو )نصروجان(، كوچه باغى، سبزه نمكى، غلام بخشى، پيش‏باز، لالايى، استقبال )خوش‏آمد گويى( و غيره.

    نوعى دو بيتى خوانى موسوم به »فراغى« نيز دراين منطقه رواج دارد كه روستائيان دايره‏وار دور هم نشسته و هركدام با خواندن دو بيت از اشعار محلى به بيان هجران و فراق خود مى‏پردازند. شيوه خواندن يكسان و تكرارى است و هر فرد بيت آخرى را به گونه‏اى فرود مى‏آورد كه نفر بعدى از لحن فرود مى‏فهمد كه نوبت اوست و بايستى فراغى را ادامه دهد.

 بازيها و سرگرمى‏ها در شهرستان بيرجند

    بازيها در مورد خردسالان نوعى مصرف انرژى و در مورد سالمندان صرف اوقات فراغت محسوب مى‏شوند. سرگرمى‏ها به 2 دسته مفيد و مضر تقسيم مى‏گردند. به سرگرمى‏هاى مفيد در اصطلاح انگليسى Hobby يا كارهاى ذوقى گفته مى‏شود كه از نظر اقتصادى و هنرى نيز سودبخش مى‏باشند. به عنوان مثال ماهى‏گيرى، شكار، جمع‏آورى نمونه‏هاى مختلف از قبيل سكه، تمبر، تسبيح، كتاب، اشياء عتيقه، قوطى كبريت، و يانقاشى، خطاطى، آشنائى باوسائل موسيقى، رقص، آواز و انواع ورزشها سرگرمى‏هاى مفيدند و سرگرمى‏هاى مضر از قبيل قمار، اعتياد به مواد مخدر، شب نشينى‏هاى طولانى و بى‏حاصل و تلفن‏بازى مى‏باشند.

    بازيهايى كه در بين نوجوانان اكثر مناطق بيرجند )شامل بيرجند، خوسف، خور، مود، چنشت، سربيشه و درميان( براساس تحقيقات آقايان ابوالفضل مكرمى‏فر و سيد احمد برآبادى - رايج بوده و يا در اذهان عموم باقى مانده است، به شرح زير مى‏باشند:

 الف. بجول بازى (قاب بازى)

    يك نوع بازى قمار محسوب مى‏شود كه در بين بزرگسالان بيشتر معمول بوده است. بجول )قاب( عبارت از استخوان تقريباً مكعب مستطيل شكلى است كه در بين دو قوزك پا قرار دارد و داراى چهار وجه مشخص مى‏باشد كه در هر سمت نام خاص خود را در بين بجول بازهادارد و عبارت از شاه، دزد، اسب و عشق است.

 ب. گُلَّه‏بازى

 گله عبارت از گلوله‏هاى سنگى و يا فلزى به اندازه توپ تنيس مى‏باشد. گَلّه بازها معمولاً يك گلوله را در محل مشخصى تعبيه كرده و همبازيها سعى در زدن آن با گلوله خود مى‏نمايند. اين بازى شباهت زيادى به بازى بولينگ امروزى دارد.

 ج. تشله بازى

    تشله كه درتهران به آن تيله مى‏گويند عبارت از گلوله‏هاى كوچكى از جنس شيشه ويا سنگ و به اندازه يك فندق مى‏باشد. تشله بازى به طور نشسته بين دونفر انجام مى‏شود. دراين بازى حفره‏هاى كوچكى در زمين تعبيه مى‏كنند و تلاش يك فرد درنشانه رفتن تشله ديگرى و رسيدن به حفره آخر است.

 د. كوتش خرابه

    كوتش خرابه يك بازى گروهى محسوب مى‏شود، ابتدا بچه‏ها به دو گروه تقسيم مى‏شوند سپس افراد يك گروه در غياب گروه ديگر كوت‏هائى از خاك )تل‏هائى از خاك( درست مى‏كنند و پس از اتمام كار فرياد مى‏زنند »كوتش خرابه«، گروه ديگر چنانچه موفق به پيدا كردن كوت‏ها گردند جاى‏خود را با گروه اول عوض مى‏كنند. )يا در پايان مدت تفاوت كوت‏هاى پيدا نكرده دو طرف مبناى ميزان برنده شدن قرار مى‏گيرد(.

 ه. پله دوانى

 به معنى پريدن افراد از روى يك تل خاك و يا از روى يك خط مشخص مى‏باشد.

 و. هُشْ هُشْ

    يك گروه حلقه‏وار مى‏نشينند و دونفر دور حلقه به دنبال هم مى‏دوند. هرگاه نفر دوم نفر اول را قبل‏از رسيدن به مبدأ بگيرد، او سوار نفر اول مى‏شود و چنانچه به مبدأ برسند و نفر اول بنشيند به دومى مى‏گويد هُش واو نيز از حركت باز مى‏ايستد و نوبت به دويدن نفر بعدى و تعقيب او توسط نفر ناموفق دور اول مى‏رسد. هُش، صدائى است كه معمولاً براى ايستادن چار پايان بيان مى‏كنند و در اين بازى نيز به كار مى‏رود.

 ز. چوب بازى

    اين بازى توسط دو نفر و يا سه نفر اجرا مى‏شود. هر نفر يك چوب به طول 60 سانتى‏متر در دست  مى‏گيرد. در بازى دو نفره چوبهايشان را به هم مى‏زنند و در بازى سه نفره نفر وسط يك بار چوبهايش را به چوبهاى نفر اول و يك بار به چوبهاى نفر دوم مى‏زند. اين بازى با آهنگ و ريتم خاصى اجرا مى‏شود و چوب بازهاى خوسف و ركات از تخصّص خاصى برخوردار مى‏باشند.

 ح. دستمال بازى

    اين يك رقص زنانه است كه در رقص هر نفر دو دستمال بالاى سر خود مى‏چرخاند و درهمين حال به صورت دايره‏وار حركت مى‏كنند.

 ط. شوبازى

    مترادف دلقك بازى و چون در شب انجام مى‏شود به شوبازى موسوم است. دراين بازى يك نفر لباس ژنده و پشت و رو مى‏پوشد و شالى راهم به سر و صورت خود مى‏كشد و سپس با طنابى كه به كمر او بسته‏اند از روى ديوار آويزان مى‏شود و آرام آرام پايين مى‏آيد. »شوباز« با حركات دلپسند، ديگران را مى‏خنداند ووقتى به زمين نزديك شد شروع به رقص مى‏نمايد و ضمن رقص مشتى از آرد از جيب خود بيرون آورده و به سر و صورت اطرافيان مى‏پاشد.

 ى. رقص دوره

    اين رقص به صورت گروهى صورت مى‏گيرد، به طورى كه افراد دايره‏وار مى‏رقصند، گاهى به يكديگر بسيار نزديك مى‏شوند و باز از هم فاصله مى‏گيرند. اين رقص توسط مردان و زنان انجام مى‏شود.

 ك. رقص اصولى

    اين رقص مانند چوب بازى است با اين تفاوت كه بدون چوب انجام مى‏شود و به جاى چوب، دست‏هاى افراد به يكديگر زده مى‏شود.

 ل. رقص مجمه

    مجمه يا مجمعه به معنى سينى يا طبق گردواپن مسى است. در اين رقص يك نفر يك چراغ گردسوز را روى سينى گذاشته و سينى را روى پيشانى خود نگه مى‏دارد و با آهنگ خاصى مى‏رقصد.

سينما در بيرجند

    اولين سينما در بيرجند در سال 1292 شمسى، توسط آقاى محمد رضا صمصام الدوله حاكم زابل ساخته شد. اين سينما از برق كارخانه‏اى به نام »مارشال« استفاده مى‏كرد و به نمايش فيلم‏هاى صامت مى‏پرداخت.

    دومين سينما در سال 1340، در ميدان مركزى بيرجند توسط آقاى محمد رضا فريدونيان، تأسيس گرديد كه بعدها به سينما فردوسى شهرت يافت.

 سومين سينما در سال 1345 توسط آقايان رضا كاشانى و احمد خزائنى به نام سينما پارس دائر گرديد كه در حال حاضر به سينما قدس مشهور مى‏باشد.

    در حال حاضر سينماهاى فردوسى و قدس زيرنظر بنيادمستضعفان خدمات خود را ارائه مى‏دهند.

گويش محلى بيرجند

    بدون ترديد گردآورى گويش‏هايى كه در قلمرو زبان فارسى وجود دارد، موجب شناخته شدن بسيارى از واژه‏هاى فراموش شده و تقويت و احياى واژه‏هاى به جامانده‏مى‏گردد. چه، جامعه امروز ما، براى حفظ هويت ملى به گنجينه واژگان خود نيازمند است.

     از فوايد بى شمار ديگرى كه از گردآورى گويشهاى محلى عايد مى‏گردد، روشن شدن بنياد واژه‏ها و چگونگى تطور لفظى و معنوى آنهاست. اين موضوع موجب مى‏شود، كه ذخيره گرانبهائى از لغات و اصطلاحات مربوط به شئون گوناگون زندگى فراهم آيد. تعداد اين لغات در لهجه‏هاى مختلف به سبب اختلاف محيط جغرافيائى بسيار است و امكان دارد در تهيه فرهنگ واژه‏ها واصطلاحات علمى امروزى به‏كار آيد.

    يكى از گويش‏هاى اصيل ومعتبر خراسان كه از اهميت خاصى برخورداراست گويش بيرجند است. اين شهر چون در نزديكى كوير و در منطقه‏اى كوهستانى واقع شده، در گذرتاريخ كمتر مورد تاخت و تاز وهجوم بيگانگان قرار گرفته و در نتيجه گويش آن تا حدودى دست نخورده باقى مانده است.

    دردهه‏هاى اخير به سبب مهاجرتها و رفت و آمدهاى مكرر بين شهرها و روستاها وتغيير نظام خود اتكائى به وابستگى، وازهمه مهم‏تر گشايش مدارس متعدد و متفاوت در شهر وروستا، گويش بيرجندى تحت الشعاع زبان فارسى رسمى قرار گرفته وكم كم به فراموشى سپرده مى‏شود.

    ازاين رو، جمع‏آورى واژگان خاص هر گويش از اهميت بسيارى برخوردار است، بويژه كه‏موجب غناى زبان فارسى و عدم نياز استفاده از واژه‏هاى بيگانه مى‏گردد. خوشبختانه دراين مورد استاد ارجمند دكتر رضائى با نشر كتابهاى "ديباچه‏اى بر فرهنگ ملاعلى اشرف صبوحى" و "واژه‏نامه گويش بيرجند" كمك ارزنده‏اى در زنده نگه داشتن اين گويش اصيل انجام داده‏اند. لازم به توضيح است كه گويش‏هاى مناطق مختلف بيرجند با يكديگر از نظر لهجه و واژه‏ها تفاوتهاى چشمگيرى دارد كه شايسته بررسى‏هاى عميق مى‏باشد.

    براى نشان دادن اهميت گويش‏هاى محلى بيرجند، نظر خوانندگان را تنها به سه مورد خاص جلب مى‏نمايد تا به اهميت گويش‏هاى محلى ومعتبر پى ببرند و با كمك اساتيد و دانشجويان در صدد جمع‏آورى فرهنگ خودى برآيند و كارى بزرگ در شناخت فرهنگ ملى و جلوگيرى از هجوم فرهنگ بيگانه انجام دهند. اين سه مورد عبارت است از واژه‏هاى محلى، براى نامهاى متفاوت »گوسفند وبز« در جنس، سن و رنگ مختلف" كلمات خاص براى بيان »صداهاى متنوع« انسان و حيوان و اشياء و سرانجام اسامى مختلف براى »ظروف سبدى دستباف« در اندازه و اشكال گوناگون.

 1). اسامى گوسفند و بز در جنس، سن و رنگ مختلف

 اسامى انواع گوسفند در سنين مختلف

 الف - اسامى گوسفندان نر

 گوسفند نر يكساله = برّه نر Barra Nar

 گوسفند نر دوساله = شيشك Sصisصak

 گوسفند نر سه ساله در حال انتقال به 4 سال = چارى Cصari

 گوسفند نر چهارساله اخته = بخته Baxta

 گوسفند نر چهارساله تخمى = قوچ Qucصcص

 ب - اسامى گوسفندان ماده

 گوسفند ماده يكساله = بره ماده Barra Madah

 گوسفند ماده دوساله = كابُر  Kabor

 گوسفند ماده سه ساله = تُقُلِى Toqoli

 گوسفند ماده چهارساله = ميش Misص

 ج - اسامى بزهاى نر

 بز نر يكساله = شير مو Sصirmu

 بز نر دوساله = چَبُش Cصabosص

 بز نر سه ساله = سِه بُر = كارى Kari

 بز نر چهارساله خايه‏دار = تَكَّه Takka

 بز نر چهارساله اخته شده = بخته بز Baxta - Boz

 د - اسامى بزهاى ماده

 بز ماده يكساله = شير مو Sصirmu

 بز ماده دوساله = گيسه مهرى  Gissa Mohri

 بز ماده سه ساله = گيسه Gissa

 بز ماده چهارساله = گروشه Gorousصa

 ه- اصطلاحات مربوط به دامها

 1. اِستاق (Estag)= گوسفند و بزو گاوى كه در يك سال نزائيده و يا آبستن نشده باشد.

 2. بُوسّه (Bussa)= بز يا بزغاله‏اى كه پوزه‏اش سفيد وتنه‏اش سياه و يا به رنگ ديگر باشد.

 3. يَدِيس (Yadis)= بز يا بزغاله‏اى كه گوشهايش خالهاى سفيد رنگ داشته باشد.

 4. خَلَجْ (Xalaj)= بز يا بزغاله‏اى كه گرداگرد پوزه‏اش خط زرد رنگى داشته باشد.

 5. شِيركَه (Sصirka)= بزغاله اخته شده.

 6. گازِر (Gazer)= بز يا بزغاله‏اى كه نيم‏تنه‏اش سفيد و نيم‏ديگر به رنگ ديگرى باشد.

 7. كُر (Kor) =  بز يا گوسفندى كه گوش كوچك داشته باشد.

 8. عَلا (Alaض) = بزيا بزغاله‏اى كه گوش بلند داشته باشد.

 9. لاله (Lala) = به بزى گفته مى‏شود كه رنگ قهوه‏اى يا زرد داشته باشد )قرمز تيره(

 10. كَفتَرى (Kaftari) = بز با رنگ گوش نسبتاً سفيد

 11. حنايى (Hanaei) = بز يا بزغاله‏اى به رنگ قرمز كم رنگ

 12. آهويى (Ahuii) = رنگ بدن بز يا بزغاله كرم ودو خط موازى در روى صورت

 13. كَرِش (Karesص) = رنگ قرمز وسياه درهم

 14. چراغ پيشانى (Cصerag pisصoni) = بز يا بزغاله‏اى كه پيشانى سفيد داشته باشد )عروس(.

 15. خَلو (Xalow) = بز باداشتن شاخهاى بلند وراست و گوشهاى بلند.

 16. جَمَلِى (Jamali) = گوسفند يا بزى كه دوبچه بزايد )يادوگوسفند همزاد(.

 17. كُرتِى (Korti) = گوسفندى كه دنبه كوچك داشته باشد.

 18. گُوزَل (Goozal) = بره يا ميش سفيد رنگ

    درضمن تركيب واژه‏هاى فوق اختصاصات بيشترى را به دست مى‏دهد، مانند عَلاخَلَج، عَلاآهو، عَلابوسه، كُرخَلَج، كُر حنا، كُر كفتر، كُر سياه، كُرآهو، كُر كَرِش، و...

    از تركيب جنس وسن گوسفند و بز نيز تركيبات جديدى به دست مى‏آيد مانند كر گيسه )بز سه‏ساله‏اى كه گوشهاى كوچك داشته باشد(و....

 و - واژه‏هاى محلى درارتباط با گوسفند و بز

 پشم وِلگار = پشم تابستانى گوسفند

 پشم زِينه = پشم زمستانى گوسفند

 لُونْ = زاغه‏هايى كه گوسفندوبز را در زمستان در آنجا نگهدارى مى‏كنند.

 خُول = سوراخى كه به منظور تهويه در سقف لون ايجاد مى‏كنند.

 كَتَم = كود گوسفندان كه درآخر بهار به صورت تخته سنگ در مى‏آيد.

 پاوال = محلى كه گوسفندان پس از چرا درتابستان جهت استراحت دور هم مى‏خوابند.

 كَتَو = زنگ و يازنگوله‏اى كه به گردن گوسفند ويا بز مى‏آويزند. ساير واژه‏ها دراين مورداز بزرگ تا كوچك عبارتند از: جَرَسْ، كَتَوچه، و زنگ برنجى.

 فَلَهْ = اولين شيرى كه از گوسفند يا بز و يا گاو دوشيده شود، به آن جك نيز مى‏گويند ومعادل آغوز مى‏باشد.

 َورْزِهْ = موقع زايمان گوسفند و يا بز

 2). واژه‏هاى بيرجندى براى بيان صداهاى مختلف انسان، حيوان و اشياء در موقعيت‏هاى متفاوت

 1. بَقَّسْت (Baqqast)= صدائى كه بز وبزغاله از ترس برآورد(بق)

 2. تُپَّسْت (Toppast) = صداى فروافتادن ديوار يا چيز پهن و سنگين (وَتَپَسْت)

 3. تَقَّسْت (Taqqast) = صداى تفنگ باروتى

 4. تُلپَّسْت(Toloppast)  = صداى افتادن سنگ در آب( وَتُرُپَّست)

 5. تُلَّسْت (Tollast)  = صدايى كه از فرورفتن آب در كوزه و سبو ومانند آن برآيد.

 6. تلِكَّسْت (Telekkast) = صداى شكستن استخوان ومانند آن

 7. جِرِنگَسْت(Jerengast)  = صداى افتادن سكه طلا بر زمين، صداى درآى كاروان (وجنگست)

 8. جِرِقَّسْت (Jereqqast) = صداى شكستن شاخه درخت وامثال آن (وتِرِقَّست و تَرَقَّست)

 9. چِلِكَّسْت (Cصelekkast) = صدايى كه هنگام سوختن چوب و پريدن جرقه از آن برآيد.

 10. جِزَّسْت (Jezzast) = صداى ريختن پياز وامثال آن در روغن داغ

 11. خُرَّسْت (Xorrast) = صدايى مانند صداى نفس سخت انسان در خواب

 12. خِرَّسْت (Xerrast) = صدايى مانند صداى اره كردن چوب

 13. خِشَّسْت (Xesصsصast) = صدايى كه از كشيدن چيزى برروى زمين ويااز ساييدن پاچه شلوار به يكديگر برآيد.

 14. زِنگَسْت (Zengast) = صدايى مانند صداى پريدن زنبور وجوش آمدن سماور )زِنْگ زَنْگ(

 15. زِيكَّسْت (Zikkast) = صداى نازك مانند صداى موش يا بچه گربه نوزاد (زِيك زِيك)

 16. دِنگَّسْت (Dengast) = صداى دنگ - دنگ كمان پنبه زنى ومانند آن

 17. دَنگَسْت (Dangast) = صدايى كه از چكيدن قطرات آب و يا برخورد دو چيز برآيد )دِنگ دِنگ(.