يا باغبان گلها يا اينكه گل فروشى

 در پشت دار قالى با شوق دل نشستى

صد نقش جاودانه در هر كرانه بستى

 نقش آفرين عشقى الحق كه چيره دستى

چون زحمت تو دارد اجر خداپرستى

 اى عاشق هنرمند پركار و سخت‏كوشى

گاهى سرودخوانى، گاهى دگر خموشى

 شد خالق از تو خشنود تا خالق نقوشى

يا باغبان گلها يا اينكه گل فروشى

 گر تار و پود قالى رنگ بهار دارد

گلهاى سرخ و لاكى در هر كنار دارد

 هر خانه‏اى به نوعى نقش و نگار دارد

سرپنجه صفايت اعجاز يار دارد

 از همّت تو ملّت همواره بهره‏ ور باد

در گيرودار هستى كام تو پرشكر باد

 در فكر اعتلاى كيفيت هنر باش

در عرصه جهانى همواره معتبر باش

 شكر خداى خود كن، در خدمت بشر باش

با جسم و روح سالم منظور هر نظر باش

منابع مورد مطالعه در مورد فرش

 1- احرارى، عبداللَّه."نقش مواد اوليه در توليد فرش دستباف و مزيت‏هاى نسبى هركدام و تأثير  آن در كيفيت توليد فرش"، بيرجند: مديريت جهادسازندگى (اثر چاپ نشده)، ارديبهشت 1375.

 2- احرارى، عبداللَّه."نقش رنگ دانه ‏هاى گياهى در توليد فرش دستباف و ارائه پتانسيل‏ هاى شناخته استان در تأمين آن"،بيرجند: مديريت جهادسازندگى (اثر چاپ نشده)، مرداد 1375.

 3- اسدزاده، سيدحسين."بيرجند دروازه طلائى شرق كشور - تأسيس رشته فرش در دانشگاه آزاد اسلامى - واحد بيرجند"، (گزارش).

 4- اصغرى، زهره."دهستان ها و روستاهاى توليدكننده فرش نمونه و نقشه‏هاى متداول آنها در شهرستان بيرجند"،بيرجند: شركت تعاونى فرش دستباف. آبانماه 1378.

 5- افشار، ويكتوريا."عرصه رقابت رنگ در فرش امروز- مجموعه مقالات چهارمين كنفرانس بين ‏المللى فرش‏ايران"، تهران: مركز توسعه صادرات ايران.1374.

 6- اكرامى بيرجندنژاد، زهرا."بررسى رنگ‏هاى طبيعى در ايران، تركيبات رنگى گلبرگ گياه زعفران، پايان ‏نامه براى دريافت درجه دكترى داروسازى"،تهران: دانشكده داروسازى دانشگاه‏تهران. 1365.

  7- برزگران، حسينعلى."تحليل عملكرد فضائى - مكانى شهر بيرجند و تعيين حوزه نفوذ آن" پايان‏نامه تحصيلى كارشناسى‏ارشد، تهران: دانشگاه تربيت مدرس 1372.

 8- بهنيا، محمدرضا."زراعت زعفران"، تهران: موسسه چاپ وانتشارات دانشگاه تهران، 1370.

 9- پازارگاد،بهاءالدين. "كرونولوژى تاريخ ايران"، تهران:1345.

 10- پوينده، غلامرضا."نگاهى‏تازه به زواياى تاريخ چهارهزارساله فرش"، فصل‏نامه تخصصى فرش، شماره دوم،" تهران: شركت فرش‏ايران، 1378.

 11- پهلوان، محمدرضا. "قالى خراسان"، بيرجند: مديريت ميراث فرهنگى، (اثر تايپ شده)،1370.

 12- تهرانى، سيدجلال‏الدين(مصحح). حدودالعالم‏من‏الشرق الى‏المغرب تهران: 1352.

 13- جعفرى،غلامرضا. "صنعت‏فرش‏كشورهمچنان بدون متولى‏است"، مشهد: روزنامه خراسان مورخ6/6/1376

 14- دائره ‏المعارف‏آمريكائى. "حشره ‏قرمزدانه"، آمريكا: آمريكن كريستن، جلد1962( 1340 7).

15- درازگيسو، سيدابراهيم. "بافندگان ‏فرش ‏زيرپوشش سازمان تأمين‏ اجتماعى‏قرارمى‏گيرند"، تهران: روزنامه اطلاعات، شماره 21121 مورخ 1376/5/20.

 16- زرگرى، على. "گياهان داروئى"،جلددوم، تهران: مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران 1367.

 17- سازمان‏جهاد سازندگى‏استان خراسان. "فرش‏دستباف و وضعيت اقتصادى، اجتماعى توليدكنندگان استان خراسان"، مشهد: گزارش استانى 1370.

 18- شركت شرق‏بيرجند. "اساسنامه شركت تضامنى علم و شركاء شركت شرق" بيرجند: شركت شرق، 1309/1/12.

 19- طبرى،ابوجعفرمحمدبن‏جرير."تاريخ‏طبرى"، جلد(1)،ترجمه ابوالقاسم پاينده، تهران:

 20- علمى،محمد."درد صنعت فرش چيست ودرمان‏آن كدام‏است"،تهران: جشنواره ششم مطبوعات، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى، 1378.

 21- فرماندارى‏بيرجند. "بيرجند از ديدگاه تاريخ"، بيرجند: گزارش داخلى، 1374.

 22- فروزش، غلامرضا. "درآمد ارزى حاصل از فروش قالى"، تهران: مجموعه مقالات چهارمين كنفرانس بين‏ المللى فرش ايران - مركز توسعه صادرات، 1374.

 23- فرهنگ ‏وبستر."حشره قرمز دانه"،آمريكا:اتحاديه چاپ كنندگان مريام وبستر، 1986(1364).

 24- قره‏نژاد، حسن."بررسى جغرافيائى فعاليت‏ هاى قاليبافى در اصفهان" مشهد: فصلنامه تحقيقات جغرافيائى، شماره مسلسل 34. پاييز 1373.

 25- قلاسى، شيرمحمد."تحقيقى پيرامون فرش دستباف بيرجند"،بيرجند: گزارش دست‏نويس 1366.

 26- مديريت ‏جهادسازندگى شهرستان ‏بيرجند. "تخمين پراكندگى كارگاه هاى قاليبافى درسطح شهرستان بيرجند" فكس مورخ  آذر ماه 1378.

 27- مديريت ميراث فرهنگى‏بيرجند. "مردم ‏نگارى بيرجند- فنون‏وصنايع‏دستى"،بيرجند: متن تايپ شده، 1376.

 28- وجدانى،بهروز. "مجموعه مقالات اولين گرده همائى مردم‏ شناسى -نقش رنگ دربافته‏ هاى جنوب خراسان"، تهران: سازمان‏ميراث فرهنگى كشور، 1371.

 29- هريسچيان،اكبروسايركارشناسان فرش."قوانين‏متغيروبى‏برنامگى‏صنعت فرش را به بحران مى‏كشد"، تهران: روزنامه اخبار اقتصاد شماره 116، مورخ 1378/11/10.

 30- يساولى، جواد."شناخت‏قالى‏ايران"، تهران: مؤسسه انتشاراتى فرهنگ‏سرا- يساولى، 1375.

31- كرزن، جرج ن. "ايران و قضيه ايران"، جلد اول: ترجمه ع. وحيد مازندرانى، تهران. بنگاهترجمه ونشر كتاب، 1349.

 32- كرزن، جرج ن. "ايران و قضيه ايران" جلد دوم: ترجمه ع. وحيد مازندرانى، تهران: بنگاه  ترجمه و نشر كتاب 1350.

 33- ادواردز، سيسيل. "قالى ايران"، ترجمه مهيندخت صبا، چاپ دوم، تهران: انتشارات فرهنگ‏سرا، 1368.

 34- آيت‏اللهى، مجتبى. "ضرورت ارائه طرح تأسيس سازمان فرش دستباف و كاردستى ايران"،فصلنامه تخصصى فرش ، تهران: شركت سهامى فرش ايران، شماره 3 پاييز 78.

 35- نايب‏ زاده، محمود. "تاريخچه فرش ايران - دوره قبل از اسلام"، مجله قالى ايران، تهران اتحاديه مركزى فرش دستباف ايران: شماره 7 و 8 دى وبهمن 1377.

 36- نايب زاده، محمود. "تاريخچه فرش ايران- دوره بعد از اسلام"، مجله قالى ايران، تهران اتحاديه مركزى فرش دستباف ايران: شماره 9و10 اسفند 77 و فروردين 1378.

 37- حافظ ابرو (شهاب‏ الدين عبدالله خوانى)، "جغرافياى‏تاريخى خراسان درتاريخ حافظ ابرو"، تصحيح وتعليق دكتر غلامرضا ورهرام، چاپ اول، تهران:مؤسسه اطلاعات، 1370.

 38- مك‏گرگر. سى‏ام، "شرح سفرى به ايالت خراسان و شمال غربى افغانستان"، جلد دوم، ترجمه اسداللَّه توكلى طبسى، مشهد: مؤسسه چاپ وانتشارات آستان قدس رضوى،          1368.

 39- ابن حوقل، ابوالقاسم محمد. "صورةالارض"، ترجمه دكتر جعفر شعار، تهران: انتشارات بنياد فرهنگ ايران، 1345.

  بخش سوم : صنايع ماشينى بيرجند

  اداره صنايع بيرجند

     اداره صنايع بيرجند درسال 1367 افتتاح گرديده است. اين اداره شهرستانهاى بيرجند، نهبندان، قاين و طبس را تحت پوشش دارد وامور كارشناسى مربوط به صدور جواز تأسيس و پروانه بهره‏بردارى واحدهاى صنعتى منطقه را انجام مى‏دهد.

    قبل ازانقلاب اسلامى، كارخانه قند قهستان تنها واحد فعال صنعتى منطقه بوده اما درسال 1378، اين شهرستان داراى 43 واحد فعال باميزان سرمايه‏گذارى در حدود 472 ميليارد ريال مى‏باشد كه زمينه اشتغال مستقيم حدود 330 نفر را در زمينه‏هاى: آرد والسى، فراورده‏هاى گوشتى، كشك، ترشى، مربا، ريسندگى و رنگرزى، گازاكسيژن، فرش ماشينى، ماكارونى، قند، ظروف يك بار مصرف، آبگرمكن، بيسكويت، كشتارگاه طيور و پودر ضايعات، سنگ نما، دستمال كاغذى، يخچال سازى، انواع پاك كننده و شوينده، شير ومحصولات لبنى و لاستيك را فراهم ساخته است.

  همچنين شهرستان بيرجند هم اكنون داراى 65 فقره جواز تأسيس با ميزان سرمايه ثابت 71 ميليارد ريال واشتغال 1500 نفر در زمينه‏هاى مختلف غذائى، سلولزى و نساجى شيميائى، كانى غير فلزى، فلزى و برق مى‏باشد.

    در هفته اول شهريور ماه سال 1368 (هفته دولت) چند طرح صنعتى كه به مرحله بهره‏بردارى رسيده بود، شامل: كشتارگاه صنعتى طيور، توليد موتورسيكلت، ميخ مفتولى، بسته‏بندى چاى، توليد و چاپ نايلون و نايلكس، آجر نماپرسى، ريسندگى و رنگرزى، با جذب 240 نفر كارگر رسماً افتتاح شد.

  كارخانه‏ها و كارگاههاى صنعتى بيرجند

    در حال حاضر كارخانه‏هاى زير در حال بهره‏بردارى مى‏باشند: صابون سازى، آجر سفال، قند اسدآباد، كشك مايع وترشيجات و مرباجات، يخچال سازى، ميخ سازى، رنگ سازى، سراميك، بلورنشكن، سفالگرى، صنايع پنبه نسوز، كارگاههاى ذوب فلز و ريخته‏گرى، موزائيك سازى، سنگ برى، شن شوئى، نخ ريسى، پشم زنى و توليد فراورده‏هاى گوشتى. علاوه بر كارخانه‏هاى فوق‏الذكر كارگاههاى صنايع غذايى روستايى مانند تهيه آرد و شيره انگور، صنايع شيميايى و سلولزى مانند درودگرى، رنگرزى، صنايع نساجى روستايى مانند واحدهاى چتايى (پارچه بافى) و صنايع فلزى مانند كارگاههاى جوشكارى، آهنگرى، تراشكارى وساخت ادوات كشاورزى در سطح شهرستان وجود دارد.

    كارخانه تهيه انواع تاير و تيوب با سرمايه‏اى متجاوز از 70 ميليارد ريال و با اشتغال بيش از 1000 نفر پرسنل فنى نيز احداث و از آغاز سال 1377 به بهره‏بردارى رسيده است.

    صنايع كانى غير فلزى موجود در شهرستان بيرجند شامل : 165 كوره آجرپزى سنتى، 80 كوره آهك پزى سنتى، 2 واحد موزائيك سازى، 40 واحد گچ‏برى سنتى، 2 واحد آجر هوفمن، 2 واحد شن و ماسه دانه بندى ويك واحد سنگ شويى مى‏باشد.

 صنايع معدنى قابل اجرا در منطقه شامل طرح توليد آهك و گچ صنعتى، طرح  استخراج معادن سنگ‏هاى ساختمانى و نما و نيز طرح ايجاد كارخانه سنگ برى با كيفيت مطلوب مى‏باشد.

 شهرك صنعتى

    شهرستان بيرجند داراى يك شهرك صنعتى به مساحت 120 هكتار واقع در كيلومتر 11 جاده كرمان مى‏باشد: دراين شهرك 25 واحد فعال صنعتى مشغول توليد مى‏باشد كه صرف‏نظر از شركت كوير تاير 58% واحدهاى فعال شهرستان را در برمى‏گيرد. اين شهرك از امكانات  زير بنائى از قبيل آب، برق، تأسيسات، فضاى سبز، مخابرات، خيابان كشى، آسفالت و ساختمان نگهبانى برخوردار است. در فاز اول در قالب 62 قرار داد در حدود 33 هكتار بين متقاضيان واگذار شده و تخصيص زمين در فاز (2) آغاز شده است.

    شركت كوير تاير بتنهائى در محوطه‏اى به وسعت 112 هكتار قرار دارد كه با شهرك صنعتى در حدود 3 كيلومتر فاصله دارد.

    فهرست واحدهاى داراى پروانه بهره‏بردارى در شهرستان بيرجند و همچنين نمودارهاى پيش بينى اشتغال توسط بخش صنعت در شهرستان بيرجند وتعداد جوازهاى تأسيس در سطح شهرستان و مقايسه تعداد قراردادهاى منعقده در سال 77 در شهركهاى صنعتى جنوب خراسان با ساير استانها آورده شده است.(17)