بخش دوم : آموزش عالى در بيرجند

    توسعه پيوسته آموزش متوسطه درشهرستانها هميشه اين خطر را در پيش داشته كه وقتى فرد براى ادامه تحصيل درمحل ديگرى تحصيل كرد ومتناسب با تخصص خود كار وحرفه‏اى در محل خود نيافت، به زادگاه خود باز نگردد و در نتيجه كليه هزينه‏ها و خدماتى كه براى او انجام شده به نفع مناطق ديگر تمام شود.

    توسعه آموزش عالى در يك شهر نه تنها موجب بالا رفتن كيفيت تحصيلات متوسطه و حرفه‏اى مى‏گردد، بلكه يك هيجان عمومى براى تحصيلات عالى وايجاد انگيزه براى افرادى مى‏شود كه توان مالى كافى براى تحصيل و اسكان درمناطق ديگر ندارند.

    ايجاد مؤسسات آموزش عالى ضمن ايجاد اشتغال، رفاه عمومى و توسعه پايدار به‏دنبال دارد واز مهاجرت خانواده‏ها جلوگيرى مى‏كند.

    از ديگر آثار آموزش عالى، كنترل مواليد، سعى وافى درتعليم وتربيت فرزندان، تغيير الگوى زندگى از لحاظ مسكن، غذا، لباس و امور اجتماعى مى‏باشد. وجود نيروى  انسانى،توانائى برنامه‏ريزى صحيح براى رشد همه جانبه آتى را فراهم مى‏سازد.

    در بيرجند درحال حاضر خوشبختانه 5 دانشگاه شامل دانشگاههاى بيرجند، علوم پزشكى و خدمات بهداشتى و درمانى، آزاد اسلامى،  پيام نور و صنايع ومعادن وجود دارد. بعلاوه در بيرجند "مركز تحقيقات كويرى وبيابانى ايران" وابسته به دانشگاه تهران نيز فعاليت پژوهشى دارد.

    علاوه بر دانشگاههاى ياد شده، در بيرجند چندين مركز آموزش عالى ديگر نيز وجود دارد كه درمقاطع كاردانى و كارشناسى و يا آموزش ضمن خدمت دانشجو مى‏پذيرند.

    تاريخچه تأسيس وخدمات هر يك از مراكز آموزش عالى متعاقباً توضيح داده مى‏شود.

   دانشگاه بيرجند در دو منطقه شوكت آباد )واقع در كيلومتر 7 جاده بيرجند زاهدان( و منطقه اميرآباد )واقع در كيلومتر 16 جاده بيرجند -كرمان( فعاليت دارد. كل مساحت مناطق آموزشى از مرز 1000 هكتار تجاوز مى‏كند. فضاهاى فيزيكى اين دانشگاه شامل: ساختمانهاى ادارى - آموزشى وخوابگاهى بيش‏از 63000 متر مربع مى‏باشد. اميد است بااجراى طرح جامع دانشگاه، درقالب چهار برنامه پنجساله شهرك دانشگاهى با بيش از 14000 دانشجو و 14 دانشكده ايجاد شود.

دوره شبانه دانشگاه بيرجند

    دوره شبانه دانشگاه بيرجند درسال تحصيلى70-69 ، درراستاى گسترش آموزش عالى درجامعه ودرپاسخ به متقاضيان ورود به آموزش عالى، براساس موضوع تبصره 48 قانون بودجه برنامه اول عمرانى دولت ايجاد گرديده است.

    دوره شبانه دانشگاه بيرجند از سال تحصيلى 71-70در دو رشته "زمين شناسى" با تعداد 68 دانشجو و در "رشته شيمى محض" با 61 نفر دانشجو فعاليت خود را آغاز كرده‏است. همچنين درسال تحصيلى 71-72 دو رشته "علوم تربيتى" و "زبان و ادبيات فارسى" نيز بر رشته‏هاى اين دوره شبانه اضافه گرديده. و درحال حاضر دوره شبانه دانشگاه در 11 زمينه فعاليت دارد.

 فعاليت‏هاى پژوهشى دانشگاه بيرجند تا شهريور ماه 1376

    1.پروژه‏هاى تحقيقاتى خاتمه يافته  19 طرح

    2. پروژه‏هاى تحقيقاتى در دست اجرا  18 طرح

    3. مأمور به تحصيل در سطح دانشورى  8 نفر

    4. مأمور به تحصيل در سطح هيأت علمى 35 نفر

    5. بورسيه   21 نفر

 رشته‏هاى تحصيلى دانشگاه بيرجند

    رشته‏هاى تحصيلى دانشگاه بيرجند، همايش‏هاى برگزار شده و فهرست رؤساى دانشگاه مذكور از بدو تأسيس به ترتيب به شرح جدولهاى شماره 41 40 و 42 مى‏باشد.

زندگى‏نامه دكتر محمد حسن كريم‏پور

    درسال 1330 دربيرجند متولد شد وپس از گذراندن تحصيلات ابتدائى ومتوسطه عازم مشهد گرديد. وى در دانشگاه مشهد درسال 1353 به اخذ ليسانس زمين شناسى نائل آمد، همچنين درسال 1355 ديپلم آتشفشان شناسى، را از امپريال كالج لندن دريافت كرد. پس از آن، دوره‏هاى فوق ليسانس ودكترى خود را در زمينه زمين شناسى و اكتشاف معدن در دانشگاه كلراددوى آمريكا در سال 1361 به اتمام رساند. ايشان چندين مقاله به زبان فارسى و انگليسى نوشته و باانجام تحقيقات متعدد در سال 1371 به پژوهشگر نمونه دانشگاه فردوسى مشهد، انتخاب شد.

 تأليفات ايشان تاكنون به شرح زير مى‏باشد:

 - زمين شناسى اقتصادى كاربردى سال 1368

 - كانى‏ها و سنگ‏هاى صنعتى سال 1369

 - بلورشناسى و كانى‏شناسى نورى سال 1370

    آقاى كريم پور درسال 1362 به استخدام گروه زمين شناسى دانشگاه فردوسى مشهد درآمده و دانشيار پايه 18 اين دانشگاه مى‏باشند. وى درطى مأموريتى به مدت 6 سال عازم بيرجند شد و در سمت رئيس دانشگاه بيرجند و تدريس دروس زمين شناسى دانشكده علوم خدمت نموده است. همچنين با تنظيم گزارشهاى متعدد مبنى بر شناساندن امكانات بيرجند به عنوان مركز استان خراسان جنوبى صميمانه كوشيده است.

 زندگى‏نامه دكتر غلامرضا محتشمى

    آقاى محتشمى از تاريخ 13/5/77به عنوان رئيس دانشگاه بيرجند انجام وظيفه مى‏نمايد. ايشان تحصيلات ابتدائى و متوسطه خود را دربيرجند و تحصيلات ليسانس و فوق ليسانس خود را درسال 1358 در دانشگاه شهيد بهشتى و تحصيلات دكترى خود را درسال 1376 دردانشگاه شفيليد انگلستان گذرانيده است. آقاى محتشمى متولد بيرجند است وقبل از شروع به تحصيلات عاليه، چندسالى درآموزش و پرورش بيرجند خدمت نموده است. وى پس ازاينكه دوره فوق ليسانس رابه پايان رساند، از سال 1364 به عضويت هيأت علمى دانشگاه بيرجند درآمده است. اميد است آقاى دكتر محتشمى در مسئوليت خطيرى كه پذيرفته‏اند موفق باشند.

 2. دانشگاه آزاد اسلامى بيرجند

    دانشگاه آزاداسلامى درسطح كشور، بنا به پيشنهاد آقاى هاشمى رفسنجانى و فرمان حضرت امام )ره( در 3 ارديبهشت ماه 1361 تأسيس شد. درحال حاضر اين دانشگاه با 126 واحد درون مرزى و 3 واحد برون مرزى، داراى 650 هزار دانشجو مى‏باشد. واحدهاى دانشگاه‏آزاد اسلامى از حيث داشتن فضا، امكانات آموزشى و ديگر اختصاصات، به واحدهاى كوچك، متوسط، بزرگ، بسيار بزرگ و جامع تقسيم مى‏شوند.

    دانشگاه آزاد اسلامى بيرجند براساس نياز منطقه و باهمت مسئولين دلسوز وبومى‏اين شهرستان، آقايان دكتر سيد عبداللَّه علوى و دكتر جمشيد درويش و باحمايت امام جمعه وقت بيرجند، جضرت حجةالاسلام فقهى در18/2/63 تأسيس گرديد و درمهرماه 63 با تعداد 57 نفر دانشجو در رشته ادبيات فارسى شروع به كار كرد.

    دانشگاه آزاد اسلامى بيرجند در مهرماه  4000،1376 دانشجو، و 146 عضو هيأت علمى نيمه وقت وتمام وقت داشته و تا تيرماه 1378 تعداد 3832 نفر درمقاطع مختلف تحصيلى فارغ‏التحصيل شده‏اند. به منظور آشنائى با رشته‏هاى تحصيلى اين دانشگاه در مهرماه 1376 به جدول شماره 43 مراجعه شود.

    ازمهرماه 1376، رشته‏هاى مهندسى كشاورزى )زراعت(، درسطح كارشناسى ارشد و مهندسى شيمى وصنايع دستى )فرش( در سطح كارشناسى و كتابدارى و سراميك درسطح كاردانى بر رشته‏هاى دانشگاه اضافه شده است.

    فضاى آموزشى وادارى اين دانشگاه، شامل يك ساختمان نوساز با 9 هزار متر مربع زيربنا، استادسرا و 130 هكتار مزرعه درروستاهاى بيدخت و حاجى‏آباد مى‏باشد. ضمناً باغ معروف شوكت آباد كه يكى‏از زيباترين اماكن جنوب خراسان است دراختيار اين دانشگاه قرار دارد.

    كتابخانه اين دانشگاه با بيش از 9 هزار عنوان و 17 هزار جلد كتاب از كتابخانه‏هاى غنى شهر محسوب مى‏شود. )ضمناً كتابهاى شادروان محمد بهنيا نيز به‏اين كتابخانه اهداء شده است.( اين دانشگاه، علاوه بر كتابخانه، داراى 12 آزمايشگاه مجهز، درزمينه‏هاى علوم مى‏باشد. بخش رايانه اين دانشگاه مجهز به سيستم رايانه‏اى »وكس VAX »است كه پيشرفته‏ترين سيستم رايانه‏اى محسوب مى‏شود. تعداد رايانه‏هاى اين دانشگاه درسال 76، تعداد 34 دستگاه بوده است.

    براى اسكان دانشجويان غير بومى دختر و پسر، 8 باب ساختمان استيجارى و ملكى به ظرفيت 410 نفر اختصاص داده شده است سال       (1376).

 زندگى‏نامه دكتر عبداللَّه علوى

    درسال 1320 درروستاى نوزاد، از بخش درميان بيرجند متولد شد، تحصيلات ابتدائى ومتوسطه خود را در بيرجند گذرانيد. وى پس از اتمام خدمت نظام وظيفه درسال 1344 براى تحصيل عازم آلمان شد و در سال 1357 موفق به اخذ درجه دكترى در زمينه جامعه شناسى وعلوم سياسى گرديد. از آن زمان به‏تدريس و سرپرستى سمينارها ونوشتن مقالات در دانشگاههاى كاسل و گوتينگن مشغول شد و درسال 1363 به موطن خود بيرجند بازگشت.

    علوى دربدو ورود به بيرجند، درمجتمع آموزش عالى وقت بيرجند به سمت استاديار ومعاون ادارى ومالى مشغول به كارگرديد. وى درسال 1364 باكوشش خود به تأسيس دانشگاه آزاد اسلامى اقدام كرد و در سمت مديريت آن انجام وظيفه نمود. ضمناً در تأسيس دانشكده پزشكى كه امروز به دانشگاه علوم پزشكى تبديل شده ونيز درتأسيس دانشگاه پيام نور واحد بيرجند سهم بزرگى دارد.

    علوى با برگزارى دو سمينار پربار نسبت به شناساندن موقعيت‏هاى اجتماعى، سياسى، اقتصادى وكشاورزى شهرستان بيرجند اقدامات ارزنده‏اى معمول داشته‏است. بعلاوه در عمران وآبادانى روستاى محل تولد خود باتأسيس مهد كودك، مدرسه راهنمايى ودبيرستان تلاشى قابل ملاحظه انجام داده است.

    از مردادماه 1374 به سمت رئيس دانشگاه آزاد اسلامى واحد گرمسار منصوب شد و سعى داشت باايجاد انستيتوى مطالعات زعفران وگسترش رشته‏هاى مختلف آموزشى موجبات ترقى و تعالى دانشگاه را فراهم سازد.

    از مهرماه 1376 به دانشگاه آزاد اسلامى واحد جنوب‏تهران منتقل گرديد. و از مهرماه 1378 در سمت قائم مقام و معاونت دانشكده حقوق وعلوم سياسى دانشگاه آزاد اسلامى واحد تهران مركزى انجام وظيفه مى‏نمايد.

 رؤساى بعدى به ترتيب خدمت عبارتند از :

 1- آقاى دكتر سيدابوالحسن علوى(17)   از تاريخ 9/5/74 تا 26/6/78

 2- آقاى على چهكندى نژاد   از تاريخ26/6/78

 3. دانشگاه علوم پزشكى، خدمات بهداشتى ودرمانى بيرجند

 دانشكده علوم پزشكى بيرجند درسال 1365 باهمت مسئولين وقت مجتمع آموزش عالى بويژه آقايان دكتر جمشيد درويش و دكتر عبداللَّه علوى افتتاح شد. اين دانشكده پس از تصويب وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكى، به صورت زير مجموعه دانشگاه علوم پزشكى مشهد فعاليت خود را آغاز كرد. درسال 1366 مدرسه عالى پرستارى به دانشكده پرستارى ارتقاء يافت و چندى بعد آموزشكده پيراپزشكى به آن اضافه گرديد.

    دانشكده علوم پزشكى درابتدا با 50 دانشجوى پزشكى و 40 دانشجوى پرستارى كار خود را آغاز كرد. دانشجويان دانشكده پزشكى، باكوشش اساتيد و تلاش مستمر خود على‏رغم جديدالتأسيس بودن در هفتمين دوره امتحان جامع علوم پزشكى كه درسال 1371 برگزار گرديد در بين 29 دانشگاه علوم پزشكى، مقام اول راكسب كردند. به پاس اين پيروزى، وزارت بهداشت، درمان وآموزش پزشكى، مجتمع آموزش پزشكى بيرجند شامل:دانشكده پزشكى، دانشكده پرستارى و آموزشكده پيراپزشكى رادرسال 1372 به سطح دانشگاه علوم پزشكى وخدمات بهداشتى ودرمانى‏ارتقاء داد.

    دانشجويان اين دانشگاه تاكنون هشت نوبت درامتحان جامع علوم پزشكى شركت كرده و در پنج نوبت )آخرين بارمهرماه 1377 - آزمون نوزدهمين دوره( مقام اول راحائز گرديده‏اند. ضمناً در آزمون پره‏انترنى نيز تاكنون دانشگاه بيرجند مقام اول را كسب كرده‏است.

    دانشگاه علوم پزشكى درحال حاضر داراى سه دانشكده »پزشكى«، »پرستارى و مامائى« و »آموزشكده پيراپزشكى« با سيزده رشته تحصيلى مى‏باشد.

    اين دانشگاه از امكانات و فضاى آموزشى كافى بهره‏مند است. حدود 500 هزار متر مربع زمين در حاشيه خيابان معلم وغفارى دراختيار دانشگاه است كه در اين محل دانشكده‏هاى مختلف دانشگاه قرار دارد.

    علاوه بر اين باغ فتح كه‏درخيابان غفارى واقع است و داراى امكانات و زمين‏هاى ورزشى خوبى مى‏باشد، توسط دانشگاه پزشكى خريدارى شده است. دانشگاه علاوه بر دو خوابگاه كه داشته است يك باب خوابگاه 360 نفرى درزمينى به مساحت 102 هزار متر مربع براى دانشجويان پسر ساخته است. كه بر روى هم با خوابگاه دختران كه در محوطه دانشگاه قرار دارد تا مهرماه 78 داراى 3 خوابگاه به ظرفيت 850 نفرمى‏باشد.

    كتابخانه دانشگاه كه هم زمان با تأسيس دانشكده پزشكى شروع به كار نموده درحال حاضر داراى 8800 جلد كتاب فارسى و 5800 جلد كتاب لاتين و 165 نشريه فارسى و 215 نشريه لاتين مى‏باشد. ضمناً اين كتابخانه يك شعبه در بيمارستان امام رضا و يك شعبه در دفتر نمايندگى نهاد رهبرى دارد.

    شايان ذكر است دانشگاه به زمينه‏هاى پژوهشى نيز توجه كافى مبذول مى‏دارد. از اقدامات مهم دانشگاه انتشار مجلّه علمى - پژوهشى مى‏باشد كه از سال 1373 تاكنون، 9 شماره آن چاپ و منتشر شده است.

    اين دانشگاه داراى 60 نيروى تخصصى در زمينه‏هاى مختلف مى‏باشد كه خوشبختانه 75% آنها بومى هستند و 95% دروس تخصصى دانشگاه توسط اين عده تدريس مى‏شود و تنها براى تدريس 5% دروس از نيروهاى تخصصى دانشگاه پزشكى مشهد استفاده مى‏گردد.

    آزمايشگاههاى دانشگاه عبارتند از: بيهوشى، انگل شناسى، ميكرب شناسى، بافت شناسى، پاتولوژى، ايمنولوژى، قارچ شناسى، فيزيولوژى و خون شناسى.

    آمار فارغ التحصيلان اين دانشگاه تا تيرماه 1378 عبارت است از: پزشكى 270 نفر، پرستارى پيوسته وناپيوسته 412 نفر، مامائى 48 نفر، بهداشت خانواده ومحيط 161 نفر، هوشبرى )بيهوشى( 68 نفر، راديولوژى 48 نفر اتاق عمل 78 نفر.

 زندگى‏نامه دكتر غضنفر فروزانفر

    در سال 1322 درروستاى خراشاد از توابع بخش مركزى بيرجند، متولد شده است. ايشان دوره ابتدائى را در خراشاد و دوره متوسطه را در بيرجند گذرانيد واز سال 46-1340 به شغل آموزگارى پرداخت. تحصيلات پزشكى را طى سالهاى 53-1346 دردانشگاه علوم پزشكى مشهد به اتمام رسانيد واز سال 1353 تا 1356 به عنوان پزشك عمومى در بيرجند خدمت كرد. وى از سال 59-1356 دوره تخصصى اطفال را در مشهد گذرانيد و از سال 1362-65 مسئوليت بيمارستان »امام رضا)«ع( بيرجند را عهده‏دار شد واز آن زمان تا مردادماه 1379 در سمت رئيس دانشكده و سپس رئيس دانشگاه و همزمان با آن در سمت سرپرست شبكه بهداشت شهرستان بيرجند ايفاء وظيفه نمود(18).

    فروزانفر عقيده دارد:"كه انسان دركارها و سرمايه‏هاى ملى، دست كم، همان قدر دل بايد بسوزاند كه براى كار و سرمايه خود دل مى‏سوزاند"، اين طرز تفكر سبب شده كه روز به روز بر توسعه و تكامل‏واحدهاى تحت نظارت ايشان افزوده شود.

    همان طور كه در مبحث معرفى دانشگاه علوم پزشكى گذشت، اهتمام آقاى دكتر فروزانفر درآموزش صحيح علوم پزشكى واستفاده بهينه از امكانات موجود، سبب شده است كه دانشجويان اين دانشگاه درآزمون جامع علوم پزشكى تا سال 5 1378بار به مقام اول ويك باربه مقام دوم نائل شوند.

    در زمينه ساخت مراكز آموزشى ودرمانى دانشگاه و بيمارستان امام رضا، دكتر فروزانفر شخصاً نظارت داشته و براساس گزارش معاونت پشتيبانى دانشگاه تا اواخر سال 1378 بيش‏از 100000 متر مربع ساختمان احداث نموده است.

    در زمينه بهداشت ودرمان، وقتى ايشان رياست بهداشت و درمان بيرجند را پذيرفتند در سطح شهرستان بيرجند 4 پزشك متخصص )دونفرايرانى و دونفر هلندى( و 10 پزشك عمومى ايرانى و 20 پزشك عمومى هندى و بنگلادشى وجود داشته كه امروزه نه تنها از پزشكان خارجى اثرى نيست، بلكه تعداد پزشكان متخصص به بيش‏از 60 نفر وعمومى به بيش از 150 نفر رسيده كه از نظر بهداشت و درمان، شهرستان بيرجند مقام دوم را بعداز شهر مشهد دارا مى‏باشد.

4. دانشگاه پيام نور

    هدف از تأسيس مراكز دانشگاهى پيام نور، بهره‏مندى از آموزش عالى بويژه براى آن عده ازمتقاضيانى است كه به دليل سنى يا شغلى از آن محروم مانده‏اند. دانشگاه پيام نور با ترويج و توسعه نظام آموزش، از راه دور با هم يارى مردم، دراين امر اقدام نموده است.

 اهداف دانشگاه را مى‏توان به طور خلاصه به شرح زير بيان نمود:

 1- فراهم كردن امكان ادامه تحصيل دراقصى نقاط كشور بدون عزيمت دانشجويان از محل كار و  زندگى.

 2- ايجاد امكانات ادامه تحصيل، براى كارمندان، خانه‏داران، كارگران و به طور كلى براى كسانى   كه تحصيل درنظام موجود دانشگاهى براى آنها ميسر نيست.

 3. ارتقاء سطح علمى و فرهنگى جامعه

 4. هماهنگ كردن سطح دانش و آگاهى برخى‏از نيروهاى كارآمد با وضعيت اجتماعى

 5. فعليت دادن به استعدادهاى بالقوه اى كه با وضعيت موجود قابل پرورش نيست.

    در دانشگاههاى پيام نور، نظام آموزشى‏نيمه حضورى مطرح است. بدين معنى كه دانشجويان در طول هفته ضمن انجام امور محوله، به مطالعه و يادگيرى دروس خود مى‏پردازند و در روزهاى پنجشنبه و جمعه، باشركت در كلاس‏هاى حضورى اشكالات خودر ا رفع مى‏كنند.

    مراكز دانشگاه پيام نور براساس قانون ومصوبات شوراى عالى گسترش، براساس درخواست مردم هر شهرستان، تأسيس مى‏گردد. درخواست كنندگان كه معمولاً از مسئولين ومعتمدين شهرستان مى‏باشند،هيأت مؤسس دانشگاه را بوجود مى‏آورند و نسبت به تأمين فضاهاى موردنياز و ملزومات آن اقدام مى‏كنند.

    قبل ازانقلاب اسلامى، دانشگاه سپاهيان انقلاب ايران )دانشكده مكاتبه‏اى، سال تأسيس 1347)ونيز دانشگاه آزاد، امر تعليم دانشجويان نيمه حضورى را به عهده داشتند و درواقع از سال 1366، دانشگاه پيام نور با استفاده از امكانات و تجربيات اين دانشگاهها، براساس مصوبات شوراى انقلاب فرهنگى گشايش يافت. دانشگاه پيام نور بيرجند متعاقب تأسيس دانشگاه مركزى، درسال 1367 با پذيرش 70 دانشجو در دو رشته شيمى و رياضى شروع به كار كرد. ليكن درحال حاضر در 8 رشته تحصيلى: رياضى، شيمى، زمين شناسى، جغرافيا، ادبيات فارسى، علوم تربيتى، مديريت دولتى، علوم اجتماعى و همچنين دوره‏هاى آموزشى كوتاه مدت، فرصت‏هاى تحصيلى جهت مشتاقان در سطوح كارشناسى و كارشناسى ارشد فراهم ساخته است.

   از مهرماه 1378 رشته آمار و در سال 1379 رشته زبان انگليسى بر رشته‏هاى دانشگاه اضافه شده است. تعداد دانشجويان اين دانشگاه در سال تحصيلى 1377-78 بيش‏از 1500 نفر بوده‏است. اكثر دانشجويان اين دانشگاه بومى شهرستانهاى بيرجند و نهبندان مى‏باشند كه طبعاً در توسعه منطقه و تأمين نيروى‏انسانى بسيار مؤثر مى‏باشند.

    دانشگاه پيام نور بيرجند داراى 80 عضو هيأت علمى ثابت و مدعو مى‏باشد كه امور مربوط به آموزش حضورى وتعليمات آزمايشگاهى را اداره مى‏نمايند.

    دانشگاه پيام نور از سال 1374 قطعه زمينى به وسعت 52 هكتار درشرق بيرجند، از زمين‏هاى على‏آباد لوله، تهيه نموده كه از همان سال قرار داد ساخت 4600 متر مربع كلاس‏هاى درس و ديگر تأسيسات آموزشى در دوفاز با پيمانكار منعقد نموده‏است. فاز اول با 2300 متر مربع زير بنا قرار بوده از آغاز سال تحصيلى 79-78 دراختيار دانشگاه قرار گيرد و دانشگاه از ساختمان فعلى استيجارى نقل مكان نمايد.

    رؤساى دانشگاه پيام نور از بدو تأسيس تاكنون به شرح جدول شماره 43 بوده است.

زندگى‏نامه دكتر هادى عربى

    در سال 1338 در سده قاينات متولد شده، تحصيلات ليسانس و فوق ليسانس خود را در زمينه فيزيك كاربردى از دانشگاه فردوسى مشهد وتحصيلات دكترى خود را در زمينه فيزيك كاربردى با گرايش حالت جامد از دانشگاه منچستر انگلستان درسال 1372 به انجام رسانيده است.

    عربى در دوره فوق‏ليسانس دو مقاله درمجلات فيزيك و پژوهش ايران و در دوره دكترى 8 مقاله در مورد ابر رسانه‏هاى گرم و پس از اتمام تحصيلات دكترى 4 مقاله درمجلات معتبر و كنفرانس‏هاى بين‏المللى ارائه داده است.

    وى از تاريخ 25/3/1373به سمت رئيس دانشگاه پيام نور بيرجند منصوب شده واز آن زمان در زمينه گسترش رشته‏هاى تحصيلى دانشگاه و نيز تهيه زمين 52 هكتارى و فراهم آوردن فضاى فيزيكى براى آموزش دانشجويان كوشش درخور تحسينى مبذول داشته است.

 5. دانشگاه صنايع ومعادن مركز بيرجند

    دانشگاه صنايع ومعادن مركز بيرجند يكى ازواحدهاى آموزشى پژوهشى وابسته به دانشگاه صنايع و معادن ايران مى‏باشد كه جهت ارائه آموزشهاى كاربردى و انجام پژوهش‏هاى صنعتى و معدنى در شرق كشور تأسيس شده است. اين دانشگاه به لحاظ برخوردارى از امكانات و تجهيزات پيشرفته علمى متناسب با دانش روز و مواد آموزشى در نوع خود درايران منحصر به فرد بوده و در ارتقاء سطح علمى متخصصان صنعت ومعدن كشور و مردم منطقه نقش بسزائى دارد.

    يكى‏از اهداف اين دانشگاه رواج دانش و صنعت معدن كارى و بهره‏بردارى از ذخاير معدنى در سطح كشور است. زيرا باوجودى كه اين صنعت، سابقه قديمى درايران دارد، توسعه كافى پيدا نكرده و بخوبى شناخته شده نيست ومردم كمتر اقدام به سرمايه‏گذارى دراين بخش نموده‏اند.

    اين دانشگاه درغرب شهرستان بيرجند درزمينى به مساحت 150000 مترمربع و بازيربنائى به مساحت 15000 متر مربع و با هزينه 15 ميليارد ريال از محل بودجه عمرانى كشور، احداث شده است. عمليات ساختمانى دانشگاه از سال 1371 آغاز و پس از اتمام ساخت و تجهيز از سال 1378 آماده بهره‏بردارى و پذيرش دانشجو مى‏باشد. دانشگاه داراى امكانات آموزشى از جمله ساختمان آموزشى و ادارى به مساحت 10000 متر مربع شامل 11 كلاس درس 30-50 نفرى، 10 آزمايشگاه عمومى وتخصصى: شيمى عمومى، فيزيك، نقشه‏بردارى، زبان خارجى، كامپيوتر، كانى شناسى، سنگ شناسى، مواد و كانه آرائى و 9 كارگاه: تراشكارى، نجارى، اتومكانيك، جوشكارى، برق، ماشين‏آلات معدنى و... مى‏باشد. از ديگر تأسيسات جنبى دانشگاه، كتابخانه، نمايشگاه سنگ و كانى، نمازخانه، سالن آمفى‏تئاتر چند منطوره با گنجايش 270 نفر، 3 خوابگاه دانشجوئى با ظرفيت 300 نفر و قابل توسعه تا 1500 نفر،مهمان سراى اساتيد و سالن غذاخورى با ظرفيت هر نوبت 500 نفر، سالن سرپوشيده ورزشى و زمين‏هاى باز ورزشى، ميدان فوتبال و فضاى لازم ادارى مى‏باشد.

  وجود چنين دانشگاهى دربيرجند، در دراز مدت منجر به بهره‏ورى وكارآئى مطلوبتر از نيروهاى انسانى خواهد شد. خاصه اينكه اين واحدهّم خود را مصروف آموزش علمى وعملى دانشجويان و دوره‏هاى آموزش ضمن خدمت كاركنان وزارت معادن و فلزات خواهد ساخت(19).

    باموافقت شوراى گسترش آموزش عالى، اين دانشگاه از بهمن ماه 1378 از طريق آزمون دانشگاه علمى كاربردى در مقطع كاردانى در 5 رشته: اكتشاف معدن، حفارى اكتشافى، نرم‏افزار رايانه، نرم‏افزار سيستم، و نقشه‏كشى صنعتى 30 نفر دانشجو پذيرفته است.

 6. مركز تربيت معلم شهيد باهنر بيرجند

    اين مركز از سال 1362 فعاليت آموزشى خود را با پذيرش 200 دانشجو در رشته‏هاى: "ادبيات فارسى، "آموزش ابتدائى"، "پرورشى"، و "حرفه‏و فن". آغاز نموده و پس ازآن رشته‏هاى "علوم تجربى"، "علوم اجتماعى"، "علوم رياضى"، "تربيت بدنى" به آن اضافه شده است. در سال تحصيلى 1378-79 اين مركز با تمام امكانات خود در دو رشته "علوم رياضى" و "دينى‏و عربى"، با 100 دانشجو به كار خود در سطح كاردانى ادامه مى‏دهد.

    اين مركز از كادر آموزشى ورزيده‏اى برخوردار است. كتابخانه اين مركز با حدود 12000 جلدكتاب، مجهز به سيستم رايانه‏اى مى‏باشد كه درخدمت استفاده كنندگان قرار دارد. مركز تربيت معلم داراى واحدهاى سمعى وبصرى" و آزمايشگاههاى: شيمى، فيزيك، زيست شناسى و زمين شناسى مى‏باشد ومى‏تواند نيازهاى دانشجويان را به نحو مطلوبى مرتفع سازد. تاكنون (1378) بيش‏از 1330 نفر ازاين مركز فارغ‏التحصيل و جذب ادارات آموزش و پرورش محل مورد تعهد خود شده‏اند.(20)

    مساحت اين مركز 8000 متر مربع بازيربناى بيش‏از 2700 متر مربع مى‏باشد.(21)

7. مركز آموزش عالى فرهنگيان بيرجند

    اين مركز به طور رسمى درمهرماه 1371 افتتاح شده است. اهداف تأسيس مركز، ارتقاء سطح علمى معلمان و فرهنگيان منطقه جنوب خراسان، آشنائى با روشهاى نوين تدريس، آشنائى با فن‏آورى آموزشى و كاربرد مواد آموزشى در تدريس، ايجاد انگيزه‏جهت مطالعه ونيز برگزارى دوره‏هاى كوتاه مدت ضمن خدمت بوده است.

    رشته‏هاى تحصيلى مركز از بدو تأسيس وقبل از آن عبارت بوده است از:

 الف ( تربيت كارشناس در رشته‏هاى: آموزش ابتدائى، دينى وعربى، مديريت آموزشى، ادبيات فارسى، دبيرى فيزيك، دبيرى رياضى، امور تربيتى و آزمايشگاه علوم

 ب( تربيت كاردان در رشته‏هاى: علوم تجربى، رياضى، مربى‏كودك، برنامه‏ريزى آموزشى، دينى وعربى، امور تربيتى وآموزش ابتدائى

    اين مركز تاكنون در دوره‏هاى كارشناسى 379 نفر و دررشته‏هاى كاردانى 867 نفر تربيت كرده است و درسال تحصيلى 79-1378 نيز داراى 128 نفر دانشجو درمقطع كاردانى و 114 نفر در مقطع كارشناسى دانشجو دارد.

    آموزشكده فنى وحرفه‏اى سپيده كاشانى

درمهرماه 1374 درشهرستان بيرجند تأسيس شد واهداف آن پيشبرد علم وجذب افراد بومى به منظور تأمين نيروى انسانى ماهر بوده است.

    درسال 1374 اين آموزشكده با دورشته "طراحى ودوخت" و "گرافيك" با جذب 111 دانشجو شروع به كار نمود. درسالهاى بعد به ترتيب رشته‏هاى "حسابدارى" "كودكيارى" و"كامپيوتر" و "فرش" بر رشته هاى آن اضافه گرديد. ضمناً باتوجه به تأسيس چند رشته جديد درشاخه فنى وحرفه‏اى و كار دانش شهرستان، اميد است در سال آينده "رشته‏هاى معمارى"، "تربيت بدنى"، " نقاشى"و "تغذيه" نيز بررشته‏هاى اين آموزشكده اضافه شود.

    دانشجويان اين آموزشكده از بين فارغ التحصيلان هنرستانهاو دبيرستانهاى كار و دانش انتخاب مى‏شوند كه اين امر نه تنها به تأمين نيروى انسانى مطلوب شهرستان مى افزايد بلكه موجب تشويق دانش آموزان هنرستانها در دبيرستانهاى كار ودانش نيز مى‏گردد.

    براساس آمار سال 1378، اين آموزشگاه درحال حاضر 521 دانشجو دارد . تعداد فارغ‏التحصيلان اين آموزشكده تاكنون 63 نفر در رشته طراحى ودوخت، 21 نفر حسابدارى، 28 نفر گرافيك‏و 13 نفر كودكيارى بوده است.

  مساحت اين آموزشكده شامل ساختمانهاى آموزشى 3275 متر مربع )استيجارى( با زير بناى 1500 متر مربع وساختمان خوابگاه با مساحت 9050 متر مربع با زير بناى 2014 متر مربع مى‏باشد.

 9. آموزشكده فنى وحرفه‏اى ابن حسام بيرجند )پسرانه(

    اين آموزشكده از اول مهرماه 1378 با پذيرش 140 نفر دانشجو در مقطع كاردانى فعاليت خود را آغاز كرده. فعاليت آموزشكده در ساختمانى نوساز واقع در خيابان غفارى و در زمينى به مساحت 3800 متر مربع با 600 متر مربع زيربنا در دو طبقه آغاز شده است.

    رشته‏هاى تحصيلى اين آموزشكده شامل: برق صنعتى، "ساخت وتوليد"، "مكانيك خودرو" و ساختمان مى‏باشد و در هر رشته 35 نفر دانشجو انتخاب شده است.

    در سال 1378 دانشجويان ازامكانات آموزشى و سلف سرويس مركز تربيت معلم، مركز آموزش عالى فرهنگيان و از كتابخانه‏هاى دانشگاههاى آزاد اسلامى وپيام نور استفاده مى‏كردند.

 10. مركز آموزش فنى وحرفه اى بيرجند )پسرانه(

    مركز آموزش فنى وحرفه‏اى شهرستان بيرجند، يكى از باسابقه‏ترين و قديمى‏ترين مراكز آموزش فنى وحرفه‏اى كشور محسوب مى‏شود. اين مركز، درزمينى به مساحت 40000 متر مربع و زيربناى 13000 متر مربع تأسيس شده و در نيمه دوم سال 1364، ساختمان آن به طور كامل تحويل گرديده است. مركز مذكور، فعاليت خود را در سه رشته برق ساختمان، سيم كشى الكتروموتور و لوله‏كشى آب سرد و گرم آغاز نمود. و پيوسته بر تعداد كارآموزان و رشته هاى فنى آن افزوده شده است. تعداد كارآموزان اين مركز به ترتيب از سال 68 لغايت 76 به اين شرح بوده است: 1875 ،2156 ،2991 3200 ،3276 ،1540 ،1100 ،200و 2548 نفر. به طورى كه مشاهده مى‏شود از سال 1372 از تعداد كارآموزان كاسته شده است. علت آن را بايد درايجاد مركز آموزش فنى حرفه‏اى در شهرستان قاينات دانست.

       اين مركز داراى شش پايگاه ثابت و سيار مى‏باشد كه تنها در مركز ثابت شماره 3 درسال 1376، تعداد 1200 نفر كارآموز در 20 رشته فنى شامل: برق ساختمان، برق صنعتى، ماشين‏هاى الكتريكى، جوشكارى، تراشكارى، لوازم خانگى سرد كننده، لوله‏كشى آب سردو گرم، تأسيسات حرارتى، برق اتومبيل، تعمير اتومبيل‏هاى سوارى،  درودگرى معرق، نقاشى صنايع، درودگرى شامل: درو پنجره چوبى، روكش كارچوب، نقشه‏كشى ساختمان، نقشه كشى صنعتى، راديو تلويزيون سياه وسفيد، تلويزيون رنگى و رايانه مشغول به تحصيل بوده‏ اند.

  در يك مكان استيجارى نيز آموزش خواهران شروع شده، ليكن مركز آموزشى خواهران در دست احداث مى‏باشد كه بزودى شاهد آموزش خواهران در زمينه‏هاى:قاليبافى، ماشين نويسى، خياطى، گلدوزى، ميوه سازى، گلسازى، معرق، حسابدارى، عروسك سازى، نقشه كشى ساختمان، برق ساختمان، تعمير لوازم خانگى گرم كننده، مرواريد بافى، قلاب بافى، مكرمه بافى و مشبك خواهيم بود.

    ازسال 72 تاكنون مركز آموزش فنى و حرفه‏اى بيرجند مقام نخست رادرسطح كشور به خود اختصاص داده است. ضمناً اين مركز ظرفيت پذيرش 120 كارآموز را به صورت شبانه روزى دارد.(22)

    مركز آموزش فنى وحرفه‏اى وابسته به وزارت كارو اموراجتماعى مى‏باشد.

 11- مركز آموزش مديريت دولتى بيرجند

    اين مركز زير نظر مركز آموزش مديريت دولتى خراسان، واز مراكز وابسته به سازمان امور ادارى واستخدامى كشور مى‏باشد. اهداف اين مركز برگزارى دوره‏هاى آموزشى كوتاه مدت در رشته‏ها و رسته‏هاى مختلف شغلى، به منظور وحدت رويه در سازمانهاى دولتى و نهادها وارتقاء سطح علمى كاركنان مى‏باشد.

    مركز آموزش مديريت دولتى بيرجند اولين بار در سال 1371 با پيگيرى فرماندارى بيرجند و موافقت مركز آموزش مديريت دولتى كشور شروع به آموزش كرده بود، در اين دوره آموزشى، مديريت پايه، ويژه مديران شهرستانهاى جنوب خراسان باحضور نمايندگان مركز آموزش كشور انجام شد. و به دنبال آن براساس اعلام نظر كارشناسان اعزامى از تهران تاكنون بيش از 30 دوره كوتاه مدت موفق، شامل: دوره‏هاى مديريت پايه، خدمات ادارى، مالى، كارگزينى، روش تحقيق، اصول برنامه‏ريزى و حسابدارى دولتى برگزار گرديده است.

    ظرف سالهاى اخير مركز آموزش مذكور، تصميم به ايجاد دوره‏هاى بلند مدت كاردانى و كارشناسى گرفته است. تاكنون 26 دانشجو دررشته كاردانى ادارى ومالى و 20 نفر در رشته كارشناسى ناپيوسته دولتى تحصيل كرده‏اند. درحال حاضر نيز 58 نفر در دو مقطع كاردانى ادارى و مالى و كارشناسى مديريت دولتى، مشغول به تحصيل مى‏باشند. اخيراً با گشايش دوره كارشناسى ارشد نيز موافقت گرديده است. )آواى بيرجند 1379)

    درسال 1376 چهار هزار مترمربع زمين به منظور ايجاد دانشكده مديريت دولتى از بنياد مستضعفان خريدارى شد كه درسال 1378 نسبت به احداث آن اقدام گرديده است.

12. آموزشكده كشاورزىِ مركز آموزش كشاورزى بيرجند

    مركز آموزش كشاورزى بيرجند با توجه به استعداد بالقوه و بالفعلى كه از نظر اساتيد، تجهيزات آزمايشگاهى ومزارع و باغها دارد از مهرماه 1375، نسبت به پذيرش دانشجو در رشته تكنولوژى توليدات باغى در سطح فوق ديپلم اقدام نموده وتا پايان سال 1378، تعداد 86 نفر فارغ‏التحصيل داشته است.

    مركز مذكور در نظر دارد در آينده به ايجاد رشته‏هاى ماشين‏هاى كشاورزى و گياهان داروئى و معطر در سطح كاردانى بويژه براى شاغلين وزارت كشاورزى اقدام كند.

    مركز آموزش كشاورزى و آموزشكده كشاورزى از نظر پرسنلى و بودجه زير نظر سازمان تحقيقات آموزش و ترويج كشاورزى و از نظر آموزشى زير نظر دانشگاه جامع فن‏آورى تهران مى‏باشد. تعداد پرسنل كارشناس وكارشناسى ارشد اين آموزشكده 12 نفر و تعداد دانشجو در سال 60 78-79 نفر بوده است.

    باشرح فوق بيرجند درحال حاضر داراى دو دانشكده كشاورزى در دانشگاههاى بيرجند وآزاد اسلامى و يك آموزشكده كشاورزى مى‏باشد.(23)

 مشخصات مؤسسات آموزش عالى بيرجند در سال 1377 - 78،

       مشخصات اين مؤسسات در رابطه با سال تأسيس، تعداد رشته‏ها، تعداد هيات علمى و تعداد دانشجويان به شرح جدول شماره 45 مى‏باشد.

 × اين مراكز از هيأت علمى دانشگاههاى بيرجند و به تعداد كم از اساتيد دانشگاههاى مشهد و تهران استفاده مى‏كنند. برخى از مؤسسات آموزش عالى از قبيل صنايع و معادن، مركزتربيت معلم شهيد باهنر، مركز آموزش فنى وحرفه‏اى و مركز آموزش مديريت دولتى از ظرفيت پذيرش كامل دانشجوى خود استفاده نمى‏كنند.

                    پيكى از شهر من واز كوى دوست(24)

« آفرين بر پيك شادى آفرين»

كآمد از سوى حبيبى نازنين

 پيكى، از شهر من واز كوى دوست

قاصدى، از شاعرى شورآفرين

 از ديار پاك من، آنجا كه هست

نغزتر در چشم، از خُلد برين

 از عبير آميزِ خاكِ مولدم

خاتم مُلكِ خراسان را، نگين

 يعنى، از ناف« قهستان »كهن

از گهر، زا« بيرجند» عنبرين

 يعنى‏ازشهرى كه شير مام من

مهر آن، با جان من كرده عجين

 شهر عشق من، كه من تا بوده‏ام

عشق آن بوده مرا آئين و دين

 نازنين شهرى، كه خواهم بام وشام

سجده را برخاك آن، سايم جبين

 آرى از آن شهر مهر ودوستى

پيك مهر دوست دور از بغض و كين

 آمد وآورد از«فرزين » راد

نامه‏اى و چامه‏اى هر دو گزين

 هر دو سرشار از صفا وشور و شوق

هر دو لبريز از وفا، هر دو متين

 هر دو آن نشأت گرفته از وفاق