فصل هفتم

    امكانات بهداشتى و درمانى

 واحدهاى بهداشت و درمان بيرجند

    شهرستان بيرجند علاوه بر دانشگاه علوم پزشكى كه درسال 1365 تأسيس شده و درسال تحصيلى 70-71 داراى 604 دانشجو در سه رشته پزشكى، پرستارى و بهداشت عمومى بوده است، در حال حاضر )تير 1378) داراى امكانات زير مى‏باشد:

 الف. 5 بيمارستان :ارتش، مهر، امام‏رضا)ع(، تأمين اجتماعى و 224 تخت خوابى

 ب.  32 درمانگاه:  26 دولتى  (9شهرى و 17 روستائى( 2 خصوصى و 4 خيريه )امام حسين)ع(، فاطمه زهرا)س( مسجد توحيد، و محمد ياورى سربيشه(

 پ. 10 درمانگاه : 2 دولتى و 8 خصوصى

 ت. 3 راديولوژى

 ث. 21 داروخانه و 21 داروساز

 ج. 3 فيزيوتراپى

 چ. 98 پزشك عمومى )تا ده سال قبل‏به علت كمبود پزشكى از وجود نُه پزشك خارجى در    مراكز بخش استفاده مى‏شد(

 ح. 56 پزشك متخصص در زمينه‏هاى: داخلى، قلب وعروق، عفونى، نورولوژى، اطفال، نفرولوژى اطفال، زنان و زايمان، جراحى عمومى، جراحى مغز واعصاب، جراحى كليه ومجارى ادرارى، جراحى گوش وحلق وبينى، جراحى چشم، جراحى ارتوپدى، روانپزشكى، پوست، بيهوشى، راديولوژى و پاتولوژى

 خ. 23 نفر دندانپزشك

 د. يك پايگاه انتقال خون

 ذ. يك مركز فوريت‏هاى پزشكى

 ر. يك مركز توانبخشى

 ز. 126 خانه بهداشت و تنظيم خانواده ساخته شده از 129 خانه بهداشت وتنظيم خانواده مصوب

 س. 21 مركز بهداشت ودرمان روستائى كه درآن حداقل يك پزشكى مستقر مى‏باشد و هر     يك چند خانه بهداشت وتنظيم خانواده را تحت نظر دارد ضمناً اين تعداد از 23 مركز    مصوب مى‏باشد.

 ش. 9 مركز بهداشتى درمانى شهرى از 10 مركز مصوب

    خدمات عمده ديگر مديريت بهداشت، درمان وآموزش پزشكى بيرجند در مداواى بيماران افغانى و كنترل بيماريهاى آنها بوده به طورى كه تا چند سال قبل در مناطق مرزى ايران براى كمپ‏هاى فراريان افغانى حداقل 38 مركز بهداشت وجود داشته است

    ضمناً هر يك از بخش‏هاى خوسف، درميان و سربيشه نيز داراى يك داروخانه مى‏باشند.(44)

 بيمارستان امام رضا)ع(

    بيمارستان امام رضا)ع( در سال 1327 دريك باغ انارى معروف بيرجند متعلق به خانواده علم در چهارچوب موقوفات مذكور ساخته شده است. اين بيمارستان در سال 1370 داراى 280 تخت و تعداد 56 نفر كادر پزشكى متخصص بوده است. به همين دليل با وجود تجهيزات كامل پزشكى دومين مركز مهم آموزشى درمانى استان خراسان محسوب مى‏شود. اين بيمارستان با دارا بودن 21 بخش تخصصى در زمينه‏هاى: قلب، داخلى، اعصاب، روانپزشكى پوست، جراحى‏عمومى، ارتوپدى، اورلوژى، چشم پزشكى، گوش، و حلق وبينى، جراحى مغز 2واعصاب، اطفال ، دياليز، بى‏هوشى، راديولوژى، عفونى، پاتولوژى، زنان و زايمان، تنظيم خانواده، دندانپزشكى، سوانح و سوختگى، آزمايشگاه، بانك خون، و تجهيزات پزشكى وابسته به تخصص‏هاى فوق‏الذكر از جمله سى‏تى‏اسكن، ليزر، سونوگرافى، استنوسكوپى، الكتروآنسفالوگرافى، سونوگرافى، اكوكارديوگرافى، آى.سى.يو )واحد مراقبتهاى ويژه(، سى.سى.يو )واحد مراقبتهاى قلب( و درمانگاه فوريت‏هاى پزشكى شبانه‏روزى در خدمت مردم و آموزش دانشجويان مى‏باشد.

    در اين بيمارستان اعمال جراحى پيشرفته و تخصصى انجام مى‏شود كه به طور مثال مى‏توان از جراحى مغز، ستون فقرات، پيوند قرنيه چشم، ليزرتراپى وساير موارد نام برد. در 6 ماهه اول سال 1376، تعداد 4248  فقره جراحى موفقيت‏آميز دراين بيمارستان انجام شده است. ضمناً اين بيمارستان از حالت شيفت صبح درآمده ودر 24 ساعت شبانه روز بيمار مى‏پذيرد.

    اين بيمارستان باتوجه به مراجعه بيماران شهرهاى مجاور و حتى از استان سيستان و بلوچستان نياز به دستگاه آنژيوگرافى جهت تشخيص، عكسبردارى و درمان بيماريهاى قلب و عروق و همچنين بخش دياليز و آى.سى.يو(46) جديد دارد. ضمناً اكثريت ساختمانهاى اين بيمارستان نيازبه تعمير اساسى دارد وباتوجه به توسعه روزافزون اين بيمارستان، فضاى فيزيكى موجود بسيار كم است و نياز به گسترش دارد.

    بيمارستان امام رضا)ع( علاوه بر پذيرش بيماران شهرستان بيرجند، نسبت به پذيرش بيماران شهرستانهاى قائن، فردوس، طبس و نهبندان كه بالغ بر 000/850نفر جمعيت دارند، اقدام مى‏كند. درسال 1377، اين بيمارستان بالغ بر 000/120 نفر بيمارسرپائى و حدود 17000 نفر بيمار بسترى را پذيرش نموده و متجاوز از 9000 مورد عمل جراحى مختلف انجام داده است.

 بيمارستان مهر

    بيمارستان ديگرى در اوّل خيابان بهشتى به صورت خصوصى از سال 1373 شروع به كار نموده است. اين بيمارستان داراى 22 تخت مى‏باشد كه بيماران زنان و زايمان، جراحى عمومى، ارولوژى و چشم را پذيرش مى‏نمايد.

 بيمارستان ارتش

    سومين بيمارستان بيرجند، بيمارستان ارتش مى‏باشد كه درامر معالجه و درمان پرسنل خود فعاليت دارد. اين بيمارستان داراى 50 تخت و قسمت‏هاى جراحى عمومى، داخلى، دندانپزشكى و آزمايشگاه مى‏باشد.

 بيمارستان تأمين اجتماعى

    اين بيمارستان در سال 1378 تأسيس شده و داراى 50 تخت و بخش‏هاى گوش، حلق وبينى، زنان و جراحى سرپائى مى‏باشد و طبعاً اين بيمارستان نياز به تجهيزات بيشتر و كامل‏ترى است.

 بيمارستان 224 تختخوابى ولى‏عصر )عج(

    بيمارستان 224 تختخوابى ولى عصر )عج( بيرجند، واقع درخيابان غفارى، درتاريخ 12/8/78 پس از 13 سال عمليات اجرائى، از سوى وزارت مسكن و شهرسازى به دانشگاه علوم پزشكى بيرجند تحويل موقت شد.

    اين بيمارستان در زمينى به مساحت 000/100متر مربع و زير بناى 24000 متر مربع ساخته شده است. براى احداث اين بيمارستان 27 ميليارد ريال هزينه شده و براى تجهيز آن حداقل به 10 ميليارد ريال اعتبار ديگر و براى راه‏اندازى آن به 400 نفر پرسنل نياز مى‏باشد.

    در اين بيمارستان بخش‏هاى اطفال، داخلى، زنان وجراحى ونيز خدمات درمانى، راديولوژى، سونوگرافى، فيزيوتراپى، درمانگاه، آزمايشگاه، اورژانس، آى.سى.يو، وسى.سى.يو درنظر گرفته شده است. ضمناً اين بيمارستان داراى 6 اتاق عمل جراحى و يك اتاق عمل خاص بانوان و يك زايشگاه مجهز مى‏باشد.

    مجرى اين پروژه عظيم درمانى وزارت مسكن و شهرسازى و كارفرما "مديريت مسكن و شهرسازى خراسان" بوده است. بيمارستان در دو طبقه همكف و اول ساخته شده است.

    طبقه همكف داراى 60% فضاى فيزيكى شامل: بخش‏هاى داخلى، اطفال، اورژانس، مِرِك )تشريح ونگهدارى جسد(، واحدهاى پاراكلينيك نظير درمانگاههاى عمومى، آنسفالوگرافى، الكتروكارديوگرافى، وواحدهاى پشتيبانى مى‏باشد.

    طبقه اول شامل بخش‏هاى جراحى، زنان و زايمان، اتاقهاى عمل، ريكاورى و واحدهاى ادارى است.

    درمقابل اين بيمارستان بزودى ساختمان جديد دانشگاه علوم پزشكى، شامل دانشكده‏هاى پزشكى، پرستارى، و پيراپزشكى افتتاح خواهد شد كه محل آموزش نظرى‏و عملى را به يكديگر بسيار نزديك خواهد ساخت.

مركز فوريت‏هاى پزشكى 115 شهرستان بيرجند

    مركز فوريت‏هاى پزشكى در آبانماه 1377 با همت مسئولين دانشگاه علوم پزشكى بيرجند در زمينى به مساحت 2000 متر مربع با زير بناى 200 متر مربع گشايش يافته است.

    اين مركز داراى دو پزشك، 9 پرسنل تكنسين و كارشناس فوريت‏هاى پزشكى، سه اپراتور، سه دستگاه مجهز آمبولانس و يك سيستم بى سيم با برد 200 كيلومتر مى‏باشد و در نتيجه اكثر شهرها و روستاهاى مجاور را تحت پوشش دارد.

    كليه خدمات ارائه شده چه در داخل و يا خارج شهر بيرجند به صورت رايگان مى‏باشد. پرسنل مركز درتمام شبانه روز در خدمت كسانى كه نياز به كمك و امداد دارند، آماده مى‏باشند و در صورتى كه معالجات مقدماتى در محل كافى نباشد، بيمار را به بيمارستان امام رضا)ع( منتقل مى‏سازند. سرنشينان آمبولانس در بين راه وضع بيمار را به بيمارستان اطلاع مى‏دهند تا پزشك كشيك تا رسيدن پزشك متخصص اقدامات اوليه را انجام دهد.

    تلاش مسئولين امر برآن است كه درآينده ده مركز فرعى درمناطق اسديه، سربيشه، خوسف، درخش، شاخن، سيوجان، خراشاد، خور، درح و گازار مجهز به بى‏سيم داير گردد. دراين صورت پوشش وسيع‏ترى براى امداد و معالجات مصدومين و بيماران فراهم خواهد شد.

 شيروخورشيد سرخ )هلال ‏احمر فعلى(

    درسال 1304 پس ازآنكه در تعداد محدودى از شهرستانها جمعيت شير وخورشيد سرخ تشكيل شده بود، شوكت الملك دوم اين موضوع را با معاريف شهر بيرجند درميان گذاشت و با تهيه فهرستى از كمك‏هاى نقدى آنها نسبت به تعيين هيأت مديره جمعيت مذكور اقدام شد، محل اوليه جمعيت، قورخانه سابق بيرجند واقع در محل قلعه بود كه در قسمتى از اين محل به مداواى بيماران اقدام مى‏شد. گشايش اين جمعيت موجب ايجاد بيمارستانهايى در بيرجند شد.

 لوله‏ كشى آب بيرجند

    در سنوات گذشته به علت اينكه آب قنوات شهر بيرجند شور وغير قابل شرب بود، مردم بيرجند از آب انبارهاى عمومى كه توسط مردم خيّر و نيكوكار ساخته شده بود، استفاده مى‏كردند. اين آب انبارها معمولاً در زمستان و بهار از آب قنات آباديهاى دامنه كوه باغران پر مى‏شدند، و تنها منابع آب در دسترس مردم، بودند.

    باشرح فوق محمد ابراهيم خان علم كه متوجه مشكل شده بود، موضوع لوله‏كشى آب بيرجند رابا مردم نيكوكار درميان گذاشت، سپس با كمك مردم نسبت به خريد لوله‏هائى كه از جنگ بين‏الملل اول در سفيدابه )منطقه‏اى در بين راه زاهدان و بيرجند( باقى‏مانده بود و نيز همزمان نسبت به خريد آب قنات على‏آباد كه با شهر بيرجند 9 كيلومتر فاصله داشت، اقدام شد. سرانجام در سال 1302 شمسى نسبت به لوله كشى آب شهر اقدام و محلى در روى يك تپه كه در وسط شهر قرار داشت به عنوان منبع آب شهر درنظر گرفته شد. محل منبع توسط شادروان محمد بهنيا در اختياز بنگاه آب لوله بيرجند درآمد. ضمناً براى تأمين هزينه‏ها و پرسنل بنگاه اساسنامه و موقوفاتى در نظر گرفته شد.

    از منبع آب، دو رشته لوله به سمت شمال و جنوب شهر كشيده شد و بر روى آنها به فواصل معين، درمعابر عمومى شيرهائى نصب گرديد و اهالى شهر از مزايا ومحسنات آب شيرين، بهداشتى و سهل‏الوصول بهره‏مند گرديدند.

    تنها دو منزل سالها از نعمت شير اختصاصى برخوردار بودند، يكى منزل شادروان بهنيا و ديگرى منزل شادروان شريف. علت اختصاصى بودن شيرآب اختصاصى در منزل بهنيا به دليل اهداء محوطه منبع و زيانهائى بودكه از منبع به منزل نامبرده وارد مى‏شد. هرگاه فردى بخواهد از زيانهاى وارده به منزل شادروان بهنيا واقف گردد كافى است كه از طبقه اول منزل ياد شده بازديد به عمل آورده و ديوارى به ضخامت 3-4 متر را فيمابين منبع و اتاقهاى طبقه اول مشاهده كند. اما آن روزها هدف همكارى بود ونه اظهار زيان و ضرر، به همين جهت هر سال كه مى‏گذشت، چون از مسائل ايزولاسيون اطلاعى در دست نبود بر ضخامت ديوار اضافه مى‏شد. ضمناً دَرِ منزل ياد شده از صبح تا غروب هر روز براى همسايگان وافراد ديگرى كه از گوشه و كنار شهر مى‏آمدند براى برداشت آب باز بود.

    با شرح فوق، بيرجند اولين شهر در ايران است كه مردم آن از نعمت آب لوله كشى برخوردار گرديده‏اند.

    قريب 20 سال قبل نيز شش سهم آب از ورثه شادروان حسن بهرمان از روستاى اسپيرود )اسفهرود( خريدارى شد و به شبكه آب بيرجند اضافه گرديد.

    درسالهاى اخير به علت قلت آب قناتهاى على‏آباد و اسپيرود، چندين چاه عميق در على آباد حفر گرديده است كه آب آنها از نظر كيفى )شيرينى( به پاى آب قنوات نمى‏رسد

    با توجه به نياز به منابع آب بزرگتر ومنطقه مرتفع‏ترى از محل منبع آب سابق، بيش از 30 سال است كه در محلى به نام "كُل‏كلاغها" واقع در خيابان زاهدان منابع جديدى ساخته شده و آب از اين منابع به كليه منازل و مناطق شهر منتقل مى‏گردد.

    درحال حاضر آبدهى چاههاى مذكور و دو رشته قنات ياد شده در حدود 260 ليتر در ثانيه است كه با اين وجود تكافوى مصرف جمعيت شهر بيرجند را نمى‏دهد. باتوجه به استانداردهاى موجود جهت تأمين دو ليتر آب در ثانيه براى هر 1000 نفر و پيش‏بينى جمعيت شهر بيرجند به ميزان 367000 نفر در سال 1375، نياز به تأمين 500 ليتر آب اضافى مشهود است(48). لهذا به منظور تأمين آب پيش بينى شده تعداد 9 حلقه چاه در دشت ركات و 4 حلقه چاه در دشت مرك بيرجند حفر گرديده است.(49)

    در حال حاضر شركت آب و فاضلاب بيرجند وظايف بنگاه آب لوله بيرجند را به عهده گرفته و اقدمات اساسى درجهت تأمين آب و مجارى فاضلاب انجام داده است.

    در وصف عمل خيرخواهانه لوله كشى آب بيرجند شادروان شيخ محمد حسين آيتى قصيده‏اى سروده كه چند بيتى از آن ذكر مى‏شود.(50)

                گر داد آب بهر خود آبى به جوى كرد

 در قسمت وجود، كه كام از جهان گرفت

 آن كس كه نام نيك، دراين خاكدان گرفت

 با نام نيك، شهره آفاق شد به دهر

آرى به نام نيك، جهان مى‏توان گرفت

 در اعتقاد بنده عبادت كسى نمود

كو راه خدمت همه بندگان گرفت

 گر داد آب، بهرخود، آبى به جوى كرد

گر داد نان، ز كشت عمل، باز نان گرفت

 2جلب دعاى پير و جوان كرد، بهر خويش

آن كس كه دست و بازوى، پيرو جوان گرفت

 بنگر برآب شهر، كه چون فيض عام داشت

هركس كه خورد، سربه سوى آسمان گرفت

 اندر عروق كالبد خشك بيرجند

آب روان رسيدى و آب روان گرفت

 شهراست تن، مجارى آهن در آن‏عروق

جسمى كه جان نداشت، به يكباره جان گرفت

 كوثر اگر به فرض مثل خود، دو چشمه بود

جنت يكى، گرفت، ودگر باغران گرفت

 بگذارم اين سخن، كه بخواهد فراغتى

خواهد اگر كسى، سراين داستان گرفت

  درسال 1377 صرف نظر از بيرجند سه شهر ديگر شهرستان و تعداد 235 روستا ازآب لوله‏كشى استفاده مى‏كرده‏اند. وضعيت لوله‏كشى چهار شهر بيرجند، سربيشه خوسف واسديه به شرح جدول زير مى‏باشد.

حمامهاى بيرجند

    در اوايل قرن چهاردهم هجرى شمسى، به مناسبت اينكه آب قصبه )تنها قنات شهر بيرجند( از كوچه خواجه‏ها مى‏گذشت، نه تنها اين كوچه به اعيانهاى بيرجند تعلق داشت واكثر خانه‏ها داراى حوض‏خانه بودند بلكه اكثر حمامهاى شهر هم براى اينكه از آب قنات بهره‏مند شوند، در اين كوچه قرار داشت كه از آن جمله است:

    1."حمام قلعه"، 2."حمام غينو"، و 3."حمام سراوميون‏ده"(52). بعدها 4.حمام خيرآباد كه ازقنات خيرآباد مشروب مى‏شد وآب كاملاً شورى داشت و حمامهاى ديگرى كه از آب لوله كشى استفاده مى‏كردند، به حمامهاى شهر اضافه شدند. البته ساخت حمامهاى جديد كه داراى اتاقك‏هاى مجزا باصطلاح "نمره" بودند، موجب انهدام و يا تغيير ساختمان حمامهاى قديمى شد. زيرا در حمامهاى جديد اثرى از خزينه )حوض آب داغ كه تمامى افراد براى شستشو از آن استفاده مى‏كردند و آب آن هم خيلى زود تعويض نمى‏شد( نبود.

 طرح فاضلاب

    درسال 1370 درسطح استان خراسان تنها سه شهرستان بيرجند، بجنورد، ونيشابور داراى طرح فاضلاب بوده‏اند. براى شهرهاى جنوبى خراسان با قلت بارندگى استفاده از فاضلابها درامر كشاورزى از اهميت خاصى برخوردار است. ضمناً عنوان اداره آب و فاضلاب بيرجند به امور آب و فاضلاب در حال تغيير است.

 اداره بهزيستى شهرستان بيرجند

    اين اداره در سال 1374 افتتاح گرديده و براساس آمار سال 1376 بيش از 1500 خانوار مستمرى بگير با 60 ميليون ريال مساعدت سالانه، تحت پوشش داشته است. اين اداره در ظرف چند سال گذشته موفق گرديده خدمات ارزنده اى به شرح زير انجام دهد:

    1. افتتاح مركز شبانه روزى دختران بى سرپرست ويا بد سرپرست حضرت زينب )ص( سال 1370، دراين مركز 50 دختر نگهدارى مى‏شود و ضمن تغذيه و استراحت جسمانى به رشد وغناى فكرى و آموزش آنها نيز توجه مى‏گردد. اين مركز با اعتبارى معادل 150 ميليون ريال ساخته شده است.

    2. افتتاح مركز خدمات بهزيستى روستاى خُنك درسال 1371.

    3. افتتاح مجتمع خدمات حمايتى توان‏بخشى فجر درسال 1372. اين مجتمع در منطقه فقير نشين شمال شهر با اعتبارى بالغ بر 50 ميليون ريال ساخته شده است.

   4. افتتاح فاز اول مركز توان‏بخشى قدس درسال 1373. اين مجتمع مشتمل بر كلينيك‏هاى بينائى سنجى، كاردرمان، شنوائى سنجى، گفتار درمانى، فيزيوتراپى، تست ومشاوره، هوش و مددكارى مى‏باشد. اين مركز در نوع خود از بزرگترين مراكز توان بخشى خراسان محسوب مى‏شود. اين مجتمع در زمينى به مساحت، 5000 متر مربع و زيربناى 1700 متر مربع و بااعتبارى بالغ بر 400 ميليون ريال احداث گرديده است.

    5. افتتاح اداره بهزيستى شهرستان نهبندان درسال 1374. اين اداره با اعتبارى بالغ بر 250 ميليون ريال به بهره‏بردارى رسيده است.

    6. افتتاح فاز دوم مركز توانبخشى قدس درسال 1375. دراين سال مركز فيزيوتراپى به بهره‏بردارى رسيده است.

    7. افتتاح بزرگترين و مجهزترين مركز نگهدارى توان خواهان ذهنى منطقه شرق كشور ) مركز نگهدارى حضرت على اكبر )ع(،درسال 1376، اين مركز در زمينى به وسعت 50/000 متر مربع و زيربناى 5000 متر مربع بااعتبارى بالغ بر 5 ميليارد ريال احداث شده و ظرفيت پذيرش ونگهدارى 250 توان خواه عقب مانده ذهنى تربيت پذير را دارد. افتتاح اين مركز بارقه اميدى مى‏باشد براى خانواده‏هاى معلول دار، كه در واقع توانائى نگهدارى اين افراد از آنها سلب شده و دانش وتوان به كارگمارى آنها را ندارند.

    8. درنظر مى‏باشد كه مركز مشاوره حضورى نيز براى قشر آسيب‏پذير جامعه بزودى تأسيس شود.

    درحال حاضر مراكز نامبرده زير توسط بهزيستى شهرستان بيرجند اداره مى‏شوند.

 الف. مؤسسه توانبخشى - آموزشى حضرت على اكبر

 ب. مجتمع نابينايان شهيد هاشمى نژاد

 ج. مجتمع حضرت زهرا)س( ويژه خواهران

 د. توانبخشى قدس

 ه. مجتمع‏هاى حمايتى "شهيدرجائى" و "فجر"

 جمعيت آفتاب بيرجند

    اعتياد به مواد مخدّر و كليه امور مرتبط با آن از قبيل حمل، نگهدارى، اختفا، خريد و فروش، دايركردن محل براى استعمال و توليد آلات وادوات واز اين قبيل لطمات جبران ناپذيرى رابه افراد، خانواده‏ها و نظام اجتماعى وارد مى‏سازد. تاكنون دولت‏ها در اين باره از هيچ كوششى فروگزار نكرده‏اند، اما با اين وجود مى‏بينيم كه پيوسته بر تعداد مبتلايان و دست‏اندركاران مواد مخدر افزوده مى‏شود. اين حقيقت انكارناپذير وجود دارد كه هرگاه دوشادوش دولت، مردم و جمعيت‏ها نيز متشكل گردند، امر مبارزه با مواد مخدر به نحو مؤثرترى انجام خواهدشد.

    جمعيت آفتاب در راستاى گسترش زمينه‏هاى تبديل بحران اعتياد به يك نهضت و عزم فراگير ملى براى جامعه عارى از اعتياد، در قالب يك جمعيت غير دولتى، غير سياسى، غير انتفاعى در اسفند ماه 1378پابه عرصه وجود گذاشته واقدام به راه‏اندازى جمعيت آفتاب در استانها و شهرستانها و ازآن جمله شهرستان بيرجند نموده است.

    جمعيت آفتاب سه هدف كلى "آموزش و پيشگيرى"، "درمان و جامعه‏پذيرى" و "شناسائى و كمك به خانواده‏هاى آسيب ديده از اعتياد" را سرلوحه فعاليت‏هاى خود قرار داده است. جمعيت آفتاب معتقد است:

    1- آموزش و پيشگيرى، برتر و كارآمدتر از درمان است. آموزش بايد شامل اعضاى جمعيت، آحاد جامعه، خانواده‏هاى آسيب ديده و معتادان باشد.

    2- درمان سريع افراد با دارو، چون امكان سم زدگى كامل از بدن افراد را فراهم نمى‏سازد، معتادان پس از چندى به دامان اعتياد باز مى‏گردند. ليكن در شيوه كاستن تدريجى از مواد مخدر و متقابلاً افزودن بر مواد مقوى، فرد به مرحله‏اى مى‏رسد كه بدن از لحاظ فيزيكى قدرت تحمل پيدا مى‏كند واحساس درد و ناراحتى ندارد.

    3- تنها گذاشتن بيمار بعد از ترك اعتياد و طرد او از اجتماع واورابه چشم مجرم ديدن، موجب گرايش مجدد فرد به دامان اعتياد مى‏شود. از اين روى نه تنها بايد اورا يك عنصر مصمم وبا شهامت شناخت بلكه بايد زمينه فعاليت مجدد او را نيز فراهم ساخت.

    4- علاوه بر اينها بايد خانواده‏هاى آسيب ديده را از نظر مالى و معنوى مورد حمايت قرار داد.

    5- باتوجه به اينكه باورهاى دينى در جلوگيرى و ترك اعتيار و كليه امور مربوط به آن نقش بسيار مهمى ايفا مى‏كند، جمعيت آفتاب در مورد حلال، حرام ويامباح بودن آن از نه نفر از مراجع عظام وعلماى اعلام درسال 1378 فتوى خواسته است. همه آنها اين امور را از محرمات مسلمه دانسته‏اند. از جمله حضرت آية الله العظمى مكارم شيرازى دراين مورد چنين فرموده‏اند.(54)

 »استعمال مواد مخدّر از محرمات مسلّمه است و ضررهاى مادّى ومعنوى واجتماعى و اقتصادى آن بر هيچ عاقلى پوشيده نيست واز همه بدتر اينكه مواد مخدر به صورت يكى از ابزارهاى سياست‏هاى مخرب استعمارى درآمده است وبه يقين گسترش آن براى استقلال كشورهاى اسلامى خطرناك است.

    بنابراين بر همه مسلمانان واجب است از آن جلوگيرى كنند و بر حكومت‏هاى اسلامى نيز لازم است با تمام امكانات خود به مبارزه با آن برخيزند و لازم است آموزشهاى فرهنگى راكه مؤثرترين طريق است، توسعه دهند و هرگونه كمك به كشت و خريد و فروش و حمل ونقل و توزيع و نگهدارى و مخفى كردن مجرمان وبه طور كلى هر كارى كه كمك به اشاعه اين امر كند، گناهى است بزرگ و در خور تعزير. خداوند همه مسلمين را از شر اين بلاى بزرگ مصون ومحفوظ دارد."

    هميشه موفق باشيد1/2/78

    قم - ناصر مكارم شيرازى

                                  مهر وامضاء

 خوشا بيرجند ووضع دلپسندش

 خوشا بيرجند ووضع دل پسندش

 خداوندا نگهدار از گزندش

 نسيم باغران عنبر شميم است

 مگر با مشك‏تر، مى‏پرورندش

 كمال وعقل وهوش وفضل و دانش

 بخواه از مردمان ارجمندش

 بيا، جو، بوى حكمت از نزارى

 كه خواهى جست درخاك بلندش

 هرآن صاحب دلى كآيد بدين شهر

بخوبى دلبران دل مى‏برندش

 زخوبان اروپا هركه دم زد

به مژگان تير باران مى‏كنندش

 دل وجانم به‏يغما، دلبرى برد

 به چشم مست و لعل نوش خندش

 نمودى صيد، آهوى دلم را

به دام زلف و گيسوى كمندش

 سمرقندوبدخشان و بخارا

 همه بخشم بدان لعل چو قندش

 اگر روزى به شكّر خنده‏اى يار

به دست آرد دل اين مستمندش

 بلى شيخ ضياء اين حكمت آموخت

زشعر حافظ واندرز و پندش

    » شيخ محمد حسين آيتى «