|
فصل نهم مراكز مذهبى و زيارتى قبل از اينكه در بيرجند آموزش نوين معمول شود، آموزش عمدتاً درمكتب خانه ها صورت مىگرفت. در اين مؤسسات، فارسى وعربى به اندازهاى كه محصلين بتوانند كلام اللَّه مجيد را تلاوت كنند، آموخته مىشد. دانش آموزان در اين مكتب خانه ها اغلب پسر بودند و دختران جز براى آموزش قرائت قرآن اجازه شركت نداشتند. اين مكتب خانه ها را ملاها(62) اعم از مرد و يا زن اداره مىكردند. زندگى مختصر ملاها از طريق محصلين تأمين مىشد. بر اين مؤسسات، سازمانى نظارت نداشت بنابراين كم وكيف آموزش بستگى تام وتمامى به معلمين داشت. در بيرجند صرف نظر از مكتب خانه ها، مدارسى براى تعليم طلاب علوم دينى بود. در بين آنها مدرسه معصوميه بيرجند بيش از سايرين شهرت داشت. مؤسس اين مدرسه امير معصوم خان و هزينه طلاب آن از محل موقوفات امير علم خان از سال 1161 ه ق. تأمين مىشود. علاوه بر مدرسه مذكور مدارس مشابهى در ديگر نقاط شهرستان مانند مدرسه جعفريه قاين، مدرسه عتيقه ذهان، مدرسه قديمى خوسف، مدرسه قديمى گل و مدرسه قديمى در ميان كه در هريك تعدادى از طلبه ها نگهدارى مىشدند، وجود داشته است. |
|
از مجتهدين و علماى قديم كه تصدى مدرسه معصوميه بيرجند راعهده دار بوده اند، مىتوان از مرحوم حجةالاسلام سيد ابوطالب شهيدى نام برد كه ايشان همزمان، مدرسه علميه قاين را نيز اداره مىكردند، پس از ايشان مدرسه تحت نظر آيةالله شيخ هادى هادوى و در 70 سال اخير توسط آيةالله تهامى و حجةالاسلام عارفى اداره شده است. در بيرجند علاوه بر مدرسه قديمى معصوميه، مدرسه مهديه فاضل، مدرسه آيةالله نابغ آيتى، مدرسه رضوى وبعد از انقلاب اسلامى مدرسه امام خمينى، امر آموزش طلاب دينى را عهده دار است. در سال 1372 مجموعاً در مدارس علميه بيرجند 1350 نفر مشغول به تحصيل تا سطح مسائل مكاتب )ليسانس( بودهاند. طلاب علاقه مند پس از كسب مدارج مذكور به شهرهاى مشهد و قم جهت ادامه تحصيل رهسپار مىشوند. درسال 1372 علاوه بر طلاب مقيم بيرجند، حداقل 200 نفر از طلاب بيرجند در مشهد و 100 نفر در قم و زاهدان به تحصيل اشتغال داشته اند. در نظر است يك مدرسه علميه ديگر كه شعبه اى از دانشگاه رضوى آستان قدس است در بيرجند ساخته و به مراكز ياد شده اضافه شود. پيروان مذهب حنفى نيز در بيرجند و درميان، مدارس علميه دارند و به تدريس وتعليم فقه حنفى اشتغال دارند. بيرجند باتوجه به همجوارى با پاكستان و افغانستان اين استعداد را دارد كه در شرق كشور يك كانون دانشگاهى منسجم و با اساتيد زبده تشكيل دهد و از كشورهاى همجوار دانشجو بپذيرد. الف( مساجد بيرجند بيرجند داراى 31 مسجد مىباشد كه بناى برخى از آنها از قبيل مسجد عاشورا به قبل از اسلام مىرسد. اين مسجد دراصل معبد زردشتىها بوده است كه بعداً درآنها محراب ساخته شده است. بناى مسجد جامع نيز به بيشاز 1300 سال قبل مىرسد. ذيلاً به طور اختصار به ويژگىهاى اين دو مسجد پرداخته مىشود. مسجد "عاشورا" مسجد عاشورا در مقابل حوزه علميه بيرجند قرار دارد. اين مسجد قبل از ظهور اسلام معبد زردشتىها )زرتشتىها( بودهاست. بانوان بيرجند به مناسبت اربعين وشام غريبان امام حسين)ع( در آن شمع روشن مىكنند و حاجت مىطلبند. اين بنا بعداز رواج اسلام به مسجد و در دوره هاى بعد به دليل تجمع هيأتهاى عزادارى در شب عاشورا به "مسجد عاشورا" تغييرنام يافت. اخيراً مسجد عاشورا راتجديد بنا كرده اند كه در صحن آن اسناد و مدارك و ظروف عتيقه اى به دست آمده كه متعلق به زردشتيان مىباشد و به مديريت ميراث فرهنگى بيرجند تحويل شده است. مسجد "جامع" بناى اين مسجد به بيشاز 1300 سال قبل مىرسد و در محلى مشهور به چهاردرخت واقع است. نام اوليه اين مسجد، مسجدالنبى بوده و داراى دو محراب است كه يكى براى اهل تسنن و ديگرى براى اهل تشيع بوده است. در حال حاضر محراب هاى اوليه آن خراب شده است. فهرست مساجد بيرجند به شرح جدول شماره 56 مىباشد اين فهرست با كمك مديريت ميراث فرهنگى بيرجند تهيه شده است. |
|
مساجد طول راههاى حوزه استحفاظى اداره كل راه وترابرى بيرجند چون اكثر راههاى حوزه استحفاظى اداره كل راه وترابرى بيرجند از مناطق كويرى مىگذرد و كمتر در طول راهها به آبادى برخورد مىشود، اداره ياد شده باكمك ومساعدت افراد خيّر و نيز اداره كل مساجد، براى رفاه حال مسافرين اقدام به ساخت مسجد و يا سكوى اقامه نماز ورفع خستگى نموده است. دراين راستا تاكنون 12 مسجد و 5 سكوى نماز كه از تسهيلات اوليه برخوردار مىباشند، به شرح زير ساخته شده است: الف. محور بيرجند - مشهد فاصله تا بيرجند كيلومتر 1) نماز خانه شهيدعلى برازنده مقدم 22 كيلومتري بيرجند 2) مسجد كلاته زنگوئى 43 كيلومتري بيرجند 3) نمازخانه گردنه خونيك 75 كيلومتري بيرجند 4) مسجد رضادرشهرستان قاين 100 كيلومتري بيرجند 5) نمازخانه سه راهى دهشك 147 كيلومتري بيرجند ب. محور بيرجند - زاهدان 1) مسحد چهارده معصوم 22 كيلومتري بيرجند 2) مسجد صاحبالزمان 35 كيلومتري بيرجند 3) مسجد حضرت ابوالفضل 225 كيلومتري بيرجند 4) سكوى نماز 240 كيلومتري بيرجند 5) سكوىنماز 260 كيلومتري بيرجند ج. محور بيرجند - كرمان 1) مسجدعلىبن ابيطالب 35 كيلومتري بيرجند 2) نمازخانه خور 105 كيلومتري بيرجند 3) نمازخانه سه راهى عرب آباد 165 كيلومتري بيرجند 4) مسجد نوغان 175 كيلومتري بيرجند 5) سكوى نماز 190 كيلومتري بيرجند 6) سكوى نماز 215 كيلومتري بيرجند د. محور فردوس طبس 1) مسجد امام رضا 90 كيلومتري بيرجند حسينيه ها اماكنى هستند كه تنها براى عزادارى ائمه اطهار، علىالخصوص حضرت سيدالشهداء بنا شده اند. بيشتر اين بناها از نذورات و بعضاً موقوفات ساخته شده است. در بيرجند بيش از 22 حسينيه وجود دارد كه دربين آنها حسينيه امام رضا و كبابىها از بقيه قديمىتر است. حسينيه "امام رضا)ع(" يكىاز قديمىترين اين بناها مىباشد، كه در زمان امير اسماعيل خان شوكت الملك، جهت برگزارى عزادارى ايّام محرم و صفر ساخته شده است.اين بنا كه در آن زمان به "حسينيه شوكتيه" مشهور بود، در غير ايام عزادارى به مدرسه شوكتيه اختصاص مىيافت. اين بنا كه درآن زمان يك تكيه دولتى محسوب مىشد مانند ساير تكايا داراى شاه نشين، غرفه و تجملات بود. در گذشته در دهه اول محرم مراسم روضه خوانى و شبيه خوانى در اين حسينيه برگزار مىشد و امروزه هم اين حسينيه يكى از مهمترين مراكز واماكن عزادارى است و علاوه بر شبهاى محرم كه مجلس عزادارى درآن برپاست در روز عاشورا كليه دسته ها و هيأتهاى سينه زنى و زنجيرزنى بيرجند دراين حسينيه به عزادارى مىپردازند. پس از حسينيه امام رضا، "حسينيه كبابىها" ساخته شد و اولين هيأت بيرجند به نام هيأت ابوالفضلى در آن استقرار يافت و به فعاليت پرداخت، هيأت ابوالفضلى پس از مدتى به مصلاى بيرجند نقل مكان كرد و قسمتهايى را به آن افزود. |
|
درهمان زمانى كه مشهد بر قدوم حضرت رضا )ع( منور گرديده، شهرستان بيرجند نيز با نزول اجلال سيده زنان حضرت زينب دختر موسىبن جعفر خواهر حضرت رضا)ع( مفتخر گرديده است. آرامگاه حضرت زينب در روستاى كاهى )كاهين( قراردارد و زيارتگاه و درعين حال تفرجگاه مردم خطّه جنوب خراسان مىباشد. شهرستان بيرجند داراى زيارتگاههاى زيادى است كه فهرست آنها براى سهولت دسترسى آورده شده است.(1) |
|
د. مجمع قاريان و حافظان قرآن كريم شهرستان بيرجند اين مجمع در نيمه دوم سال 1367 فعاليت خود را آغاز نموده و در مدت زمان بسيار كم توانسته است برخى را شيفته حفظ و درك مفاهيم، جمعى را رهرو قرائت و تجويد و ساعى در صوت و لحن، و گروهى را مداح ذات مقدس حق وائمه اطهار سلامالله عليهم اجمعين در شكل تواشيح نمايد. اين مجمع بدون حمايت از مركز استان و پايتخت توانسته است تنها در سايه اعتقاد و تكيه بر استعدادهاى بالقوه نوجوانان و جوانان، مقامهاى شايستهاى را در سطح كشور به شرح ذيل كسب نمايد: 1. كسب مقام اول حفظ 20 جزء قرآن مسابقات بينالمللى در سطح كشور درسال 1370 2. كسب مقام اول مسابقات دانش آموزان در سطح كشور در سال 1372 3. كسب مقام اول قرائت قرآن توسط فرزندان جانبازان كشور در سالهاى 72 و 1373 4. كسب مقام اول حفظ كل قرآن در سطح جانبازان كشور در سال 1373 5. كسب مقام اول قرائت قرآن توسط پرسنل سازمان خدمات درمانى نيروهاى مسلح درسطح كشور در سال 1373 6. كسب مقام دوم حفظ 20 جزء مسابقات بينالمللى در سطح كشور در سال 1374 7. كسب مقام دوم حفظ كل قرآن مسابقات بينالمللى در سطح كشور در سال 1374 8. كسب مقام اول مسابقات اذان فرزندان جانبازان در سطح كشو در سال 1374 9. كسب مقام دوم حفظ 10 جزء قرآن مسابقات نيروى مقاومت بسيج در سطح كشور در سال 1375 10. كسب مقام اول قرائت فرزندان جانبازان سراسر كشور در سال 1376 اين مجمع در نظر دارد مركزى را به نام »دارالقرآن كريم شهرستان بيرجند« داير نمايد و براى اين منظور زمينى را به مساحت 1500 متر در نظر گرفته تا با كمك نيكوكاران انشاءالله ساخته شود. |
|
دين محمد )ص( تا قيامت جاودان است دربيشه زارانى پليدى در پليدى صحراى سوزان بود وداغ نااميدى از بيكران تابيكران گسترده دامان درآتش حرمان بيابان دربيابان قومى زگمراهى اسيربت پرستى انسان نُمودى از پلشتى بود و پستى درسينهها از كينه ها شور وشرر بود در ديده ها آتش زنفرت شعله ور بود هر گوشه بلوا بود وغوغا وغريوى از هر كرانى نعره مىزد نره ديوى درهر طرف پژواك نفرينى طنين داشت شيطان شوم شب زمين زير نگين داشت آنجا كه بودن معنى ننگ بشر بود آنجا كه در هر واحهاى خوف وخطر بود سيلاب خونى دركنار چاه آبى درياى اشك و ديده پر اضطرابى شمشيرها از زهر نفرت آبداده اندر پلاس زندگى آتش فتاده بيداد بود و داد و دين بر باد رفته هر سنّتى جز خشم وكين از ياد رفته آنجا كه نكبت بود ونيرنگ و تباهى آنجا كه هر سو سايهاى بود از سياهى آنجا كه صحرا سر به سر آتشفشان داشت آنجا كه هر سو گويى از دوزخ نشان داشت آنجا كه رسم خلق، ديوى وددى بود نيكى نبود و هرچه پندارى بدى بود آنجا كه هرسو درد و رنج وناخوشى بود فخر پدر از غيرت دختر كشى بود يكباره اوضاع زمان زير وزبر شد ميلاد پيغمبر سرآغازى دگر شد آمد به سر آن عهد محنت زا سرانجام زيرا محمد آمد و پيغام اسلام طفلى عيان درخلقتش معناى لولاك از عزت او آفريد ايزد چو افلاك خيل ملائك با طبقهاى پرازنور آمد فرود از آسمان درمكه، مسرور هر سو گلافشان گشت از حسن جمالش قاصر زبان شاعر از وصف كمالش لطف خدا چون شامل احوال او بود دائم فروزان كوكب اقبال او بود در هر كران اخلاق او ورد زبان شد وز امر يزدان خاتم پيغمبران شد اندرحرا جبريلش از بعثت خبر داد فرياد اقرا بسمربك را چو سرداد او را خدا مأمور ارشاد بشر كرد عمامه سبز رسالت را به سركرد درگوش ياران گفت فرمان اينچنين است حكم خداى آسمانها وزمين است ياران چو فرمان خدا از او شنيدند راهى بجز تسليم امر حق نديدند هنگامه برپاشد ميان بت پرستان كردند عزم جان او با مكر ودستان اما چو دست حق كسى را گشت همدست صد لشكر دشمن به دست دوست بشكست مردان حق شمشيرها راتيز كردند از هرچه جز حكم خدا پرهيز كردند باگوش جان هرنكته كز جانان شنيدند منشور جانان را به نقد جان خريدند درراه دين از جان خود پروا نكردند تا بت پرستان راهمه رسوا نكردند گلبانگ آيين نبى بر آسمان رفت تا راه ورسم جاهليت ازميان رفت صحراى لم يزرع، بهارستان جان شد دلها به هم پيوست وباهم مهربان شد قرآن چونازل بر نبى از آسمان گشت دين محمد (ص) تا قيامت جاودان گشت
به مناسبت ميلاد مسعود پيغمبراكرم)ص( » غلامحسين يوسفى)ناقوس( » شهريور 1372
|